بڵاوبوونەوەی ڕاپۆرتێکی زانستی نوێ دەربارەی هەڵسوکەوتی نامۆی شیمپانزییەکان بەرامبەر بە بەردە کریستاڵییەکان، سەرنجی توێژەرانی بواری گەشەی مێشکی بۆ خۆیان ڕاکێشاوە.

بەپێی توێژینەوەیەک کە پرۆفیسۆر خوان مانوێل گارسیا لە ئیسپانیا سەرپەرشتی کردووە، شیمپانزییەکان تەنها ئارەزووی شتە درەوشاوەکان ناکەن، بەڵکو بە شێوەیەکی زۆر ورد و جیاواز مامەڵە لەگەڵ کریستاڵەکاندا دەکەن.

لە تاقیکردنەوەکاندا کە لە پەناگەیەکی مەیموونەکان لە نزیک مەدرید ئەنجامدراوە، دەرکەوتووە کە شیمپانزییەکان لە نێوان چەندین جۆر بەردی ئاساییدا، تەنها کریستاڵەکان هەڵدەبژێرن. ئەوەی جێی سەرنجە، یەکێک لە شیمپانزییەکان بە ناوی "ئیڤان" کریستاڵێکی کوارتزی بۆ ماوەی زیاتر لە ١٥ خولەک لە بەردەم چاویدا گرتووە و لێی ورد بووەتەوە.

شیمپانزییەکی تر بە ناوی "ساندی" هەستاوە بە جیاکردنەوەی کریستاڵەکان لە بەردە ئاساییەکان و ڕیزکردنیان لەسەر تەختەیەک، ئەمەش نیشانەی تێگەیشتنە لە جیاوازی شێوە و ڕوونی شتەکان.

توێژەران ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم هەڵسوکەوتە زۆر هاوشێوەی مرۆڤە سەرەتاییەکانە (Hominins) بەپێی بەڵگە شوێنەوارییەکان، مرۆڤی کۆن نزیکەی ٧٨٠ هەزار ساڵ لەمەوبەر کریستاڵی کۆکردووەتەوە بەبێ ئەوەی هیچ بەکارهێنانێکی کردەیی وەک دروستکردنی چەک یان ئامرازی هەبێت، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت کە ڕەنگە سەرنجڕاکێشیی شێوە ئەندازەییەکانی کریستاڵ و ڕوونییەکەیان، یەکێک بووبێت لەو هۆکارانەی کە وای لە مێشکی مرۆڤ کردووە بەرەو بیرکردنەوەی سیمبوولی و هونەری هەنگاو بنێت.

زانایان دەڵێن لە ژینگەی سروشتیدا، دارستان و چیاکان پڕن لە شێوەی چەماوە و ناڕێک، بەڵام کریستاڵەکان تەنها تەنە سروشتییەکانن کە هێڵی ڕاست و گۆشەی تیژ و ڕووی سافیان هەیە. ئەم نامۆییە وای کردووە مێشکی شیمپانزی و مرۆڤیش بە شێوەیەکی خۆرسک ڕابکێشرێت بەرەو لایان.

هەرچەندە ئەم توێژینەوەیە لەسەر ژمارەیەکی کەم لە شیمپانزی ئەنجامدراوە، بەڵام دەروازەیەکی نوێیە بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن ژینگەی دەوروبەرمان کار دەکاتە سەر گەشەی هۆشمەندی و ناسینەوەی جوانی و ڕێکی لە جیهاندا.