جەنگ لە نێوان دوو پایتەختدا

1028 جار خوێندراوەتەوە

"گرنگی هەر جەنگ وشەڕێک ،ئەنجام و نەدۆڕانە، نەک قوربانیەکان"؟
سەرەڕای تێپەڕینی دوو هەفتە لە جەنگی نێوان ئەمریکا وئیسرائیل- ئێران، هێشتا گورزەمووشەک و ڕەوەدرۆن ئاسمانی هەرێمی کوردستان وچەند ووڵاتێکی ناوچەکەی هەر نائارام وهەراسان دەکات. بۆیە هێشتا چاوەڕێ ناكرێ ئەو سێ دەوڵەتە وەك خۆیان لێكی دەدەنەوە نەگەیشتبنە ئەو ئەنجام و مەبەستانەی خودی شەڕەكەی سەر هەوڵگیرساوە.

جەنگی G6

ئەم جەنگە بە هەموو پێوەرەکانى بریتیە لە جەنگی نەوەی شەش (6th Generation Warfare) و باڵاتر، چونکە لە بنەڕەتدا هیچ لایەکی بەرەکانی جەنگ پەنایان بۆ بەكارهێنانی هێزی ووشکانی نەبردووە، کە یەکێکە لە بنچینەكانی نەوەی جەنگەکانی پێشووه وفاکتەر وخاڵی یەکلاکەرەوەی جەنگ وشەڕەکان بووە، بەڵكو ئەم جەنگە لە تۆڕێکی فراوان وئاڵۆزی تێکەڵاوی هەواڵگری، سێبرانی، تەکنەلۆجی سەردەم و نانۆ و درۆن و میدیایی پروپاگەندەیی خۆی دەبینێتەوە، کە تێچووی ماددی و توانایی لایەنی تەکنیکی وتەکتیکی مرۆیی فراوانتر وزیاترى دەوێ لە چاو نەوەی جەنگەکانی دیکە. بەڵام ئاست و ژمارەی قوربانی مرۆیی و خەڵكی سیڤیل بەراوورد بە نەوەکانی پێشووتر کەمترە، لەچاو بەکارهێنانی ئەو هێزە ئاگرین ووێرانکەرەی ئەم مووشەک و فرۆکەهێرشبەر و درۆنانەی تێیدا بەکاردەهێرێن.

بۆیە خاڵێکی ستراتیجی ئەم جەنگە هەوڵدانی لایەن وبەرەکانی جەنگ وشەڕە،کە لە مەودا وکاتێکی کەمدا جەنگەکە بە براوە وسەرکەوتنی خۆیان یەکلایی بکەنەوە.

براوە و سەرکەوتوو کێن؟

بەپێی میتۆدی جوگرافی و ئەو تێگەیشتنەی سەربازییەی ئەمڕۆ بۆ واقیع و گۆرەپانی جەنگەكە هەیە، ئەوەیە تا ئێستا هەردوو بەرەکە تاڕادەیەک یەکسانن، بەڵام لەوەناچێ ئێران بتوانێ بەو توانا دڕۆنی ومووشەکیەیەی ئێستا هەر بەردەوام بێ لە بەرگری لەخۆکردن ورووبەرووبوونەوەی ئیسرائیل وئەمریکا و پەلاماردانی بنکەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە و عێراق وهەرێمی کوردستان.
چونکە بەپێی تیۆری سەربازی وجەنگ، ئێران فاکتەرێکی گرنگی خۆی لەدەستدا بەوەی مەودا و سنوری بەرەی شەڕ وجەنگەکەی هەر لە ڕۆژانی سەرەتاییدا لەخۆی فراوانکرد، بە پەلاماردانی چەند وڵاتێكی دراوسێ و غێراق وهەرێمی کوردستان بە مووشەک ودرۆن، سنوری ئاست و مەودای بەرگری لە بەرژەوەندییەکانی بچووک بویەوە و زیاتر دەرگای توندکردنی هێرشی لەخۆی کردەوە و هەم پانتایی مانۆری سیاسی وئابووری و دبلۆماسی لە خۆی بەرتەسککردەوە.
هەر چەند ئێران پێیوابێ بە فراوانکردنی بەرەکەی و هاندانی میلیشا و هاوپەیمانەکانی لە ناو عێراق و حزبوڵڵای لوبنانی دەتوانێ گووژمەی هێرشی ئەمریکا وئیسرائیل کەم دەبنەوە و فشارەکانی سەر تاران کەم دەکاتەوە، بەوشێوەیە نیە، لەبەر ئەوەی دواجار ئەو میلیشا وهاوپەیمانانە لەناودەچن و بەتوندترین شێوە لێیان دەدرێ، هەروەك لە ئێستادا دەگوزەرێ. بەوەش ئێران کارتێکی بەرگری و فشاری لەدەستدەچێ، کە هێشتا جەنگەکە نەگەیشۆتە مانگێک. لەلایەکی تریش ئێران ئێستا فاکتەرێکی بەهێزی پەرچەکردار(Deterrence -ردع) لەدەست نیە، ئیسرائیل وئەمریکا خاوەن چەکی زۆر بەهێز وپێشکەوتوون و لە سەروویانەوە خاوەن بۆمب وچەکی ئەتۆمین، ئێران تا ئێستا بەشێکی زۆری هێزی مووشەکی خۆی بەکارهێناوە و درۆنیشی زۆرە و مەودابڕیان جێی مەترسیە، بەڵام بەمشێوەیە وبەو چەک و تەکنیک وتەکتیکەی خۆی ناتوانێ بە تەواوی جەنگەکە بۆ بەرژەوەندی ڕەهاى خۆی یەکلابکاتەوە.

دوو خواست و یەک ئامانج

خواستی لێدان لە ئێران سەرۆک ترەمپ و نەتانیاهۆى لەگەڵ یەك کۆکردونەتەوە، بەڵام پێش دەستێکی جەنگەکەش هەروا دەردەکەوت، ئەمریکا باڵادەستی و سەپاندنی هەژموونی ئابووری وسیاسی خۆی دەوێ،کە بەسەرئێران وتەواوی ناوچەکەدا بسەپێنێ و لایەنی بزنس وئابووری پایەی سەرەکیەتی ،ئیتر حکومەت وسستم زۆر جێی سەرەنج نەبوو، كە بە چ جۆرێکە و کێش حکومڕانە؟، بەڵام ئیسرائیل دەیەوێ بەتەوای ئێران بگۆڕێ بۆ سیستم و شێوازێکی نوێی حکومڕانی ،کە لە داهاتوودا هەرگیز مەترسی نەبێ بەسەر سنورى قەڵەمڕەویی و وبەرژەوەندییەکانی.

سکێچی دوا دیمەن

وەك دەردەكەوێ كە ئێران دەیەوێ تا تەواوبوونی چلەی کوژرانی رەهبەری باڵا (ئایەتوڵڵا خائەمنێی) بەو نوفسەی ئێستای بەردەوام بێ لە شەڕ و جەنگ وبەرەكەی تریش دەیانەوێ وانیشانی جیهان و ڕای گشتی جەماوەری ناوخۆیان بدەن" كە ئێران چ مەترسیەك بووە و بە چ شێوەیەك پەلامار دەدا و دەیەوێ تەڕ و ووشك بەیەكەوە بسوتێنێ. واتە هەردوولا هەوڵ دەدەن تەعبییەی جیهانی و جەماوەری بەگەربخەن و سوڕی توانای بەرگری و دروسبوونی توانای بەرگری خودی ( Invincibility - مناعە) خۆیان دورست بێ، ئینجا لەوکاتە سیمای کۆتایی هاتنی جەنگە ودرێژبوونیەوەی بۆ چەندین هەفتە ومانگی دیکە دەردەکەون. بەڵام بە گشتی دیمەنەكە بەوشێوەیە کە سستمی تیۆکراسی یان وڵائی فەقهی بمێنێ، بەوەی بچنەژێر باری لێکەوتەکانی ئەم جەنگە و ئەو تەوژمە فراوانەی گۆڕانکاری لە سستمی ئیکۆنۆمی و جیۆسیاسی هاتۆتەئاراوە و لەگەڵ خۆگونجاندن لەگەڵ ئايدياكانى کلتوری ڕۆژئاوایی یان جەمسەرە نوێیەكانی ناوچەکە، ئەوەش بە ملدان و قبولکردنی پێدانی مافى بنچینەيى کەلتوری وفەرهەنگی وسیاسیەکان بە هەموو پێکهاتەکانی جمهوری ئیسلامی دێتەئاراوە، نەک بەو شێوە زمان ومامەڵەی پێش ئەم جەنگە پەیڕەو دەکرا. لەلایەکی تریش پێشبینی لێکترازان و جیابوونەوەش دەکرێ وهەیە، کە لەناو مەجلسی زانا وئاڕاستە و ڕەوتی ئایینی وتائیفی لە حەوزەی قوم و لەناو زانایانی ئایینی میانڕەو و ڕیفۆرمخواز و توندئاژوو بێتەئاراوە، واتە لەدوای کۆتایی ئەم جەنگە قوتبەکانی ناو بازنەی دەستەڵاتی باڵای ئێران لەوانەیە بەریەک بکەون. چونکە ئەم بابەتە یەکێکە لە شوێنپەنجەکانی هەر جەنگێک.

هەروەها دوور نیە بە ڕێکەوتنی ئێران وئەمریکا، ئێران ببێتە ناوەندێکی بەهێزی بازاری ووزە ونەوت وغاز وتەنانەت ناوەندی بازرگانی جیهانی لە دوبەیەوە بچێتە بەندەر عەباس و کیش و ناوەند ولۆکەیشنی دیکە. ئەوەش ئامانجێكی بنەڕەتی ئێرانە، كە زۆرجار لە دانوستانەكاندا داوای لابردنی گەمارۆی ئابووری سەراپاگیری و گشتگیری كردووە و داوای كرانەوەی بەرووی جیهان كردووە. دیمەن و وێنای كۆتایی ئەم جەنگە، ڕووخساری كارەكتەر و نەحشەی ووڵاتان دووبارە دەكێشێتەوە و لەو نەخشەیەشدا ( گەرووی هورمز وبابولمەندب) وەك دوو گەرووی هەرێمی نامیێننەوە، بەڵكو دەبنە گەرووی نێودەوڵەتی و لەژێر سایەی پارێزڤانی نێودەوڵەتی بەڕێوەببرێن. لە چەند ڕۆژی داهاتوو لەبارەی ئەم دوو گەرووە ستراتیجیە ووتارمان دەبێ.