کورد و شەڕە "نەگریسەکەی" ناوچەکە؛
کاتی بێلایەنیی چالاکە

276 جار خوێندراوەتەوە

ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئێستادا لەسەر لێواری تەقینەوەیەکی گەورەدایە کە مێژوو هاوشێوەی کەمی بەخۆیەوە بینیوە. ئەو ململانێیەی ساڵانێک بوو لە ژێر پەردە و بەناوی "جەنگی سێبەرەکان" لە نێوان ئێران و ئیسرائیل-ئەمریکا بەڕێوە دەچوو، ئێستا پەردەی لەسەر لادراوە و ڕووبەڕووبوونەوەکان گەیشتوونەتە ئاستێکی مەترسیدار. ئیسرائیل، بە پاڵپشتییەکی بێسنووری ئەمریکا، شەڕێکی سەپێندراو و "نەگریس"ی بەسەر گەلانی ناوچەکەدا دابەش کردووە، کە تێیدا هیچ پیرۆزییەک و هیچ سنوورێکی مرۆیی و یاسایی ناناسێت.

عێراق؛ لە گۆڕەپانی یارییەوە بۆ گۆڕەپانی تاقیکردنەوەی چەکەکان

عێراق، کە هێشتا برینەکانی جەنگی داعش و ناسەقامگیرییە سیاسییەکانی سارێژ نەبووە، جارێکی تر خۆی لە ناوەڕاستی گەردەلوولەکەدا دەبینێتەوە. کێشەی سەرەکی عێراق لەوەدایە کە بڕیاری سیاسی تێیدا فرەجەمسەرە؛ لایەنێک دەیەوێت بێلایەن بێت و لایەنێکی تریش بە کردەیی خۆی لە ناو بەرەی "مقاوەمە"دا دەبینێتەوە. ئەم دووفاقییە وای کردووە خاکی عێراق ببێتە ئاسانترین شوێن بۆ ئیسرائیل و ئەمریکا تاوەکوو حساباتەکانی خۆیان لەگەڵ ئێران تێدا یەکلا بکەنەوە. تێوەگلانی عێراق لەم شەڕەدا تەنیا مەترسییەکی سەربازی نییە، بەڵکوو مەترسییەکی وجوودییە لەسەر قەوارەی دەوڵەتێک کە خۆی لەسەر لێواری هەڵوەشانەوەیە.

هەرێمی کوردستان؛ ناسکترین ئەڵقەی ململانێکە

لە ناو ئەم هەموو ئاڵۆزییەدا، هەرێمی کوردستان وەک قەوارەیەکی دەستووری و سیاسی، لە هەمووان زیاتر لەژێر هەڕەشەدایە. واقیعەکە ئەوەیە کە هەرێم نە توانای سەربازیی هەیە بۆ بەرگریکردن لە ئاسمانی خۆی، نە یەکدەنگییەکی سیاسیی وای هەیە کە بتوانێت بەرگەی گوشارە ئیقلیمییەکان بگرێت. مەترسییەکان لێرەدا چەند ڕەهەندێکیان هەیە:

١. مەترسیی ئەمنی: کرانە ئامانجی هەولێر بە بیانووی بوونی بنکەی بیانی یان هاوکاریی ئیسرائیل، سیناریۆیەکە کە چەندین جار تاقی کراوەتەوە. لە ئەگەری هەڵگیرسانی شەڕی گشتگیر، هەرێم دەکرێت ببێتە یەکەم وێستگەی تاقیکردنەوەی مووشەکەکان.

٢. مەترسیی سیاسی و شەرعییەت: تێوەگلانی هەرێم لە هەر بەرەیەک (بە ویستی خۆی بێت یان بە زۆر)، دەبێتە پاساو بۆ لایەنەکەی تر تاوەکوو شەرعییەت لە قەوارەی هەرێم داماڵێت و وەک "ئامرازێکی دوژمن" مامەڵەی لەگەڵ بکات.

٣. قەیرانی ئابووری و کۆمەڵایەتی: ژێرخانی ئابووری هەرێم، بەتایبەت کەرتی نەوت و گاز، زۆر ناسکە. بچووکترین پەرەسەندنی سەربازی دەتوانێت شێوازی ژیانی هاووڵاتییان تێک بدات و هەرێم بەرەو داڕمانێکی یەکجاری ببات.

کورد و شەڕی "نەگریس"ی ئیسرائیل

ئەو شەڕەی ئیسرائیل ئەمڕۆ لە ناوچەکەدا دەستی پێکردووە، تەنیا شەڕی دەسەڵات نییە، بەڵکوو شەڕی سەپاندنی هەژموونییە بەسەر گەلانی ناوچەکەدا. تێوەگلانی کورد لەم هاوکێشەیەدا "خۆکوژییەکی سیاسییە". ئێمە وەک گەلی کورد، کە هێشتا مافە نەتەوەییەکانمان لەژێر هەڕەشەی وڵاتانی دراوسێدایە، نابێت ببینە بەشێک لەو ئاگرەی کە ئیسرائیل بۆ بەرژەوەندییەکانی خۆی و ئەمریکا دایگیرساندووە. کاتی ئەوە هاتووە هێزە سیاسییەکانی هەرێم تێبگەن کە پاراستنی "قەوارەی هەرێم" تەنیا بە دروشم نابێت، بەڵکوو بە دوورخستنەوەی کوردستانە لەم ململانێ "پیس و بێ ئاکامە". هەر جۆرە تێوەگلانێک، چ لەژێر گوشار بێت یان بە هەڵەداوان، دەبێتە هۆی ئەوەی دەستکەوتەکانی چەندین دەیەی ڕابردوومان لە چرکەساتێکی مێژووییدا ببێتە قوربانی.

دەرەنجام

کوردستان پێویستی بە "بێلایەنییەکی چالاک" هەیە. ئێمە نابێت ببینە گۆڕەپانی جەنگ و نابێت ڕێگە بدەین هیچ لایەنێک خاکی ئێمە بۆ هێرشکردنە سەر لایەنێکی تر بەکاربهێنێت. ئەم شەڕە هی ئێمە نییە، بەڵام سووتانەکەی دەتوانێت هەموومان بگرێتەوە ئەگەر بە ژیری و دووربینییەوە مامەڵە نەکەین. پاراستنی قەوارەی هەرێم لەم قۆناغەدا، لە پێش هەموو بەرژەوەندییەکی حیزبی و شەخسییەوەیە.