کورد نەتەوەیەک دناڤبەرا زۆلمێ و ئیرادەیا مانێ دا

696 جار خوێندراوەتەوە

ئاریشەیا کوردان بتنێ ئاریشەیا ئاخێ نینە، بەلکو چیرۆکا نەتەوەیە کو پتر ژ سەدەیەکە رویبرووی پرۆسەکا سیستماتیک یا ژناڤبرنێ، داگیرکاری و تەپەسەرکرنێ بوویە. دابەشبوونا کوردستانێ ب سەر چار دەولەتاندا (عیراق، ئیران، تورکیا و سووریا) بتنێ سنوورەکێ جوگرافی نینە، بەلکو برینەکا کویرە د لاشێ هەر تاکەکێ کورد دا

1 .. باشوورێ کوردستانێ (عیراق): ژ جینۆسایدێ بۆ ململانێیا دەسهەلاتێ

هەرچەندە باشوور خودان قەوارەکا نیمچە سەربەخۆیە (هەرێما کوردستانێ)، لێ مێژوویا وێ پڕە ژ خینێ (ئەنفال و کیمیاباران)

زۆلم: د نوکەدا زۆلمێ ئاوایەکێ دی گرتییە؛ بڕینا بودجە و شایستەیێن دارایی ژ لایێ حکومەتا ناڤەندی یا بەغدا ڤە و ب هەڤبەشێ دگەل حکومەتا هەرێمێ دوژمنێ راستەقینەیێ کوردێن هەرێما کوردستانێ حکومەتا هەرێمێ بخۆ یە

ڕەوش: هاوولاتی د ناڤبەرا قەیرانا دارایی و ململانێیا حزبێن ناڤخۆیی و گەفێن بەردەوام یێن وەلاتێن جیران دژین

2. ڕۆژهەلاتێ کوردستانێ (ئیران): سێدارەدان و پشتگۆهـاڤێتن

ل ڕۆژهەلاتێ کوردستانێ، ڕژێما ئیرانێ توندترین سیاسەتا سەرکوتکرنێ پەیڕەو دکەت

زۆلم: ڕێژەیا ل سێدارەدانا چالاکڤانێن کورد د بلندترین ئاستدایە. هەروەسا کولبەرێن کو ژ بەر هەژاری و نەبوونا دەلیڤەیێن کارێ پەنایێ دبەنە بەر سنووران، ڕۆژانە دبنە ئارمانجا فیشەکێن هێزێن ئەمنی

ڕەوش: پشتی ڕاپەرینا "ژن، ژیان، ئازادی"، فشار دوو جاران زێدەتر بووینە و دەڤەرێن کوردنشین ژلایێ ئابووری ڤە ب ئەنقەست ب پاشکەفتی هاتینە هێلان

3. باکوورێ کوردستانێ (تورکیا): ژناڤبرنا ناسنامێ

ل باکوورێ کوردستانێ، زۆلم ب ئاوایێ ژێبرنا زمانڤانی و فەرهەنگییە. بۆ چەندین دەهەیێن دەربازبووی، تەنانەت ناڤێ "کورد" قەدەغە بوو و ب "تورکێن چیایی" دهاتنە ناڤکرن

زۆلم: دەستبسەرداگرتنا شارەوانیێن هەلبژارتی، زیندانیکرنا سەرکردەیێن سیاسی و قەدەغەکرنا خاندنێ ب زمانێ دایکێ

ڕەوش: گەنجێن کورد د ناڤبەرا پاراستنا ناسنامەیا خۆ و فشارا توند یا دەولەتێدا دژین، کو هەر لڤینەکا نەتەوەیی ب "تێرۆر" ناڤ دکەت

4. ڕۆژئاڤایێ کوردستانێ (سووریا): گەمارۆ و گوهۆڕینا دیمۆگرافی

ڕۆژئاڤا کو شیا مۆدێلەکا نوی یا خۆڕێبەریێ نیشان بدەت، نها ل ژێر گەفا ژناڤچوونا ئێکجاری دایە

زۆلم: داگیرکرنا دەڤەرێن وەک عەفرین و سەرێکانیێ، و ئاکنجیکرنا خەلکێ دی ل شوینا کوردان (گوهۆڕینا دیمۆگرافی) مەزنترین زۆلما سەردەمی یە

ڕەوش: بۆردوومانا بەردەوام یا ژێرخانا ئابووری (کارەبا، ئاڤ، نەفت) ژیان ل هاوولاتیان تال کرییە و دەڤەر د گەمارۆیەکا توند یا ئابووریدایە

دەرئەنجام

ڕەوشا کوردان ل هەر چار پارچەیان، ب نەبوونا ئێکگرتوویا ناڤخۆیی و بەرژەوندیا دەولەتێن زلهێز ڤە گرێدایە. کورد وەک مەزنترین نەتەوێ بێ دەولەت د جیهانێدا، هێشتا باجا وان نەخشەیێن سیاسی ددەت یێن کو پشتی جەنگێ جیهانیێ ئێکێ ب سەردا هاتینە سەپاندن. زۆلم بتنێ فیشەک نینە، بەلکو بێبەشکرنا مرۆڤێ کوردە ژ سەرەتاییترین ماف کو "ژیانەکا سەربەرزانە و ناسنامەیەکا دانپێدانپێکری"یە