سەردێڕ:

زیاتر لە ٥١٠ ساڵ تێدەپەڕێت بەسەر جەنگی چاڵدێران

AM:10:27:23/08/2025

1964 جار خوێندراوەتەوە

زیاتر لە ٥١٠ ساڵ لەمەوبەر، لە شەڕێکی خوێناوی نێوان عوسمانییەکان و سەفەوییەکاندا، بە هاوکاری گەلی کورد کە لەلایەن مەلا ئیدریسی بەدلیسییەوە هان دران، عوسمانییەکان بۆ یەکەمجار توانییان بەسەر لەشکری سەفەوییەکاندا سەربکەون و سوڵتان سەلیم تەورێزی پایتەختی سەفەوییەکانی داگیرکرد.


ئەمڕۆ ٢٣ـی ئابی ٢٠٢٥، لەم بەروارەدا نزیکەی ٥١١ ساڵ لەمەوبەر، عوسمانییەکان دژی ئەو فراوانخوازییە وەستان کە شا عیسماعیل لە ناوچەکانی کوردستان و عێراق کردبووی، چونکە وەکو ئاشکرا بوو لەو کاتەدا عوسمانییەکان ئەو فراوانخوازییەیان بە دەست تێخستنی سنورەکانیان واتە (سنووری دەوڵەتی عوسمانی) دادەنا، جگە لەوەی کە سنوری کوردستان جێگیر و رێک و پێک نەبوو.

بەم جۆرە کێشەی سنوور بووە هۆیەکی کاریگەر بۆ هەڵگیرساندنی شەڕو ناکۆکی لە نێوان عوسمانی و سەفەو، ئەمە سەرەڕای ئەوەی ئەوانەی کە لە دەست دەسەڵاتی سوڵتان واتە سوڵتانی عوسمانی رایان دەکرد و پەنایان دەبردە بەر دەوڵەتی سەفەوی، کە لە رێگای هاوبیرەکانییەوە کەوتنە هاندانی خەڵکی ئەنادۆڵ کە شۆڕش دژی عوسمانییەکان بەرپا بکەن.

کاتێکسوڵتانی عوسمانی (سوڵتان سەلیمی یەکەم) بەمەی زانی هەڵسا بە راگواستنییان بۆ ئەوروپا لەوێ پرش و بڵاوی کردنەوە، هەروەها مەترسی بەرفراوانبوونی دەسەڵاتی سەفەوی هۆیەکی تر بوو کە پاڵی نا بە سوڵتانەوە تا لەشکرێکی گەورە بەرە و ئەنادۆڵ و کوردستان بنێرێت، هەر بۆیە سوڵتان سەلیم هەلێکی باشی بۆ رەخسا کە زۆربەی میرنشینە کوردییەکان بەلای خۆیدا رابکێشێت بۆ ئەوەی دژی شا ئیسماعیلی سەفەوی شەڕ بکەن.

سەرکەوتنی عوسمانییەکان لە شەڕی چاڵدێران بەسەر سەفەوییەکاندا بە هاوکاری کوردەکان بوو، چونکە شا ئیسماعیلی سەفەوی خراپەی زۆری لەگەڵ کوردەکاندا کردبوو، لەبەر ئەوە کوردەکانیش لە رێگەی مەلا ئیدریسیەوە پشتگیری دەوڵەتی عوسمانیان کرد دژ بە سەفەوییەکان.

لە ٢٣ـی ئابی ١٥١٤، لە دۆڵی چاڵدێران کە دەکەوێتە بەشی باکوری رۆژئاوای دەریاچەی ئورمییە، شەڕی چاڵدێران لە نێوان لەشکری عوسمانی و سەفەوی دا رووی دا کە بە سەرکەوتنی عوسمانییەکان کۆتایی هات، ئەم شەڕە بە شەڕێکی مێژوویی گرنگ دادەنرێت، چونکە یەکەم شەڕ بوو لە نێوان ئەم دوو دەوڵەتەدا رووبدات و عوسمانییەکان توانییان سەفەوییەکان بە شکاوی راوبنێن و شا ئیسماعیلی سەفەوی بە برینداری هەڵهات و تەورێزی پایتەختی دەوڵەتەکەی بەجێ هێشت و سوڵتان سەلیم داگیری کرد، دوای ماوەیەک سوڵتان سەلیم تەورێزی بەجێ هێشت و گەڕایەوە بۆ (ئەماسیە) لە ناوەڕاستی ئەنادۆڵ.

بەم شێوە عوسمانییەکان توانییان ناوچەیەکی زۆری کوردستان بخەنە ژێر دەستی خۆیانەوە بە تایبەتی دوای ئەو لایەنگیرییەی کە پیشانییان دا بۆ دەوڵەتی عوسمانی، هەر بۆیە ئەم ناوچانە لە جیاتی داگیرکەری سەفەوی کەوتنە ژێر دەستی داگیرکەری عوسمانیەوە.

دەرئەنجامی شەڕی چاڵدێران:

١- دابەشبونی کوردستان لەنێوان هەردوو دەوڵەتدا، بەشێکی کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی سەفەوی (ئێران) و بەشەکەی دیکەی کەوتە ژێر دەسەڵاتی دەوڵەتی عوسمانی.
٢- عوسمانییەکان بە هۆی داگیرکردنی بەشی زۆری کوردستان توانییان پارێزگاری لە سنووری رۆژهەڵاتی دەوڵەتەکەیان بکەن.
٣- سەردەمێکی نوێ لە شەڕ و ناکۆکی لە نێوان دەوڵەتانی ئێران و دەوڵەتی عوسمانییدا دەستی پێکرد کە لەسەدەی شانزەهەمەوە بەو جۆرە مایەوە هەتا سەرەتاکانی سەدەی بیست.













گەلەری