سەرنووچە:

ھەرێم و ئیفلاس

6/22/2020 4:42:48 PM
2177 جار خوێندراوەتەوە
زاهد باشقالی
+ -

دبیت ھەر تاکەکێ ھەرێمێ ئەڤ پسیارە ل خج کر بیت، ئەرێ ھەرێم یا قەردارە یان بۆچی ھندە بەحس ژ قەرێن ھەرێمێ د ھێتەکرن و چارە ژێڕا ناھێتە دیتن؟

وەک خویایە ئەڤ ڤان پرسیاران جەوھەرا بابەتی بۆ مە دیاری دکەن، چونکی ئەگەر د نھاد ا ئەم بدیتنەکا ئابوورانە ژ لایەنێ ئابووریێ ھەرێمێ بنێڕین، دێ بینین کو بارێ ئابووری یێ ھەرێمێ مینا ئەوێ گۆما ئاڤێ یا لێھاتی کو یا پڕ بووی ژ ئاڤێ ھند نەمایە دێ بەقیت ئەگەر چارە ژێڕا نەھێنە دیتن، د ڕۆژەڤا ئەڤڕۆدا لایەنێ ئابووریێ ھەرێمێ زۆر پرسیارێن دن یێن جەوھەری ل ھەلگرتینە خۆ وەکا ئەرێ پشتی بورینا ٢٩ سالا، ل ژێر سێبەرا دەسھەلاتا کوردی، بۆچی ئەم بڤی ئاوای گەھشتین؟  ژ لایەنێ ئابووریڤە، کەیسا نەفتێ ژی ل رەخا دی، ئەگەر ئەم بزڤرینەڤە بۆ پرسیارا دەستپێکێ، ئەرێ ھەرێم یا قەردارە یان نە، بەرسڤ "بەلێ" چونکی دەمێ داھات نەما ھەر چ ئلتیزامانتەک  ل سەر ھەرێمێ یە دێ بیتە قەر ببورینا دەمی وەکا نھا و پاشکەفتێ موچەخورێن ھەرێمێ یان کرێیا کومپانیایێن ببازارکرنا نەفتا ھەرێمێ و کرێیا کومپیانیایێن ناڤخو ئەوێن د سێکتەرێن کارەبێ و سێکتەرێن دن دا کاردکەن کو نھا گەفا دەستبەرداربوون ژ  کاری دکەن ئەگەر پارە بۆ وانا نھێتە خەرجکرن، راستە ئەڤێن مە بەحس ژێ کری د دەمەکیدا ئلتیزامات بوون ل سەر ھەرێمێ، بەلێ نھا ھەموو یێن بووینە قەر چونکی ھەر وەکی مە ئاماژە دایێ ھەر ئلتیزامەک دەمێ دەم بسەردا دەرباز ببیت و نەھێتە دان دێ بیتە قەر.

و ھەروسا زێدەبوونا کریزان دێ ئەرکێ ھەرێمێ ژ لایەنێ ئابووریڤە قورستر لێ کەت، کریزێن مینا پەتایا کورۆنایێ و کریزێن ناڤخویی و سیاسی و بتایبەت ئالوزبوونا پەیوەندیێن ھەرێمێ و حوکمەتا ناڤەندی، ئالۆز بوونا پەیوەندیێن بەغداد و ھەولێر ھندێ دی بارێ ئابووریێ ھەرێمێ دێ گرانتر لێ کەت، ئەڤ چەندە ژی دبیت وەکا ھەڤوەلاتی پتریا وانا دگەڵ دا نەبن، بەلێ بمخابنیڤە ل بەرژەوەندیا پۆلەکا کێم یا سیاسیادایە لەورا ژی درێژیێ ب ئەڤان ئالۆزیا ددەن د دەمەکی دا ئەو ژی راست دزانن کو ئەڤ چەندە خزمەت بناڤ مالا کوردی ناکەت! دەرباز بوونا ھەرێمێ دناڤا ئەڤان کاودانا دا دێ بیتە ئەگەر کو ھەرێم بەرەڤ ھەرفینەکا مەزن ڤە بچیت! ئانکو گاڤا ھەری مەزن نێزیک تر ببیت ژ راستیێ ئەو ژی راگەھاندنا ئیڤلاسا ھەرێمێ یە کە ئەڤە ژی بڕاستی سەرەرایی کو خەبەرەکە خەماکا مەزن یا دگەڵ دا، بەلێ راستیە و دڤێت بھێتە گوتن، جونکی د ئەڤان کاودانا ژی دا کە ھند نەمایە دێ ھەرێم د ناڤا کریزان دا خەندقیت، لایەنێن سیاسی مژیلی پڕۆپاگندەیێن سیاسی و دژاتیا ئێکن، ل جیاتی کو د ئەڤی سەروبەندیدا ڤیابا وانا دەستکربا د دەستێ ئێکدا بو ڕزگارکرنا ھەرێمێ ل ئەڤێ گەڤا مەزن.

بڕاستی نەمانا داھاتی مەترسیەکا مەزنە، و ھەروسا قەردابوونەکا بڤی شکلی ژی گەفە ل سەر قەوارا ھەرێمێ بگشتی.

لەوما وەکو ئابووریناسەک بپێدڤی دبینم ئەڤ پێنگاڤێن یەکێ و دگەڵ چەندێن دی بھێنە ھاڤێتن بۆ دەربازکرنا ھەرێمێ:

١- پێداچونەڤەیەکا ھیر ب لیستێن موچەخوراندا، ئانکو نەھێلانا (دوو مووجە و سێ مووجە)، ھەروسا نەھێلانا ئەو مووچەیێن  بندیوار دھێنە ھەژمارتن و ھەروسا رێکخستنا مووچان بدادی و بتایبەت مووچێن پلە باڵا.

٢- زڤراندنەڤەیا زەڤی و بالەخانە و خانییێن حوکمەتێ ئەوێن  ھاتینە داگیرکرن ژ لایێ ھەڤوەلاتیان ڤە یێن خودان دەسھەڵات و بێ دەسھەڵات و دگەڵ وەرگرتنا برە پارەکی بتەخمینی ژ ئەوان کەسا ئەوێن بۆ چەندان سالایە ئەڤ زەڤی و بالەخانە و خانی یە زەڤت کرین ب نا یاسایی.

٣- ب قەردانا ئەو زەڤی و بالەخانە و خانی یێت زێدە ئەوێن ژ لایێ حوکمەتێ ڤە ناھێنە بکار ئانین.

٤- بەلاڤکرنا تەندەرێن بەلێندەرا د ھەموو سێکتەران دا ب دادی و بێ جیاوازی و سزادانا ئەوان بەلێندەرا ئەوێن پڕۆژە وەرگرتین و تەمام نە کرین یان کڕین و فڕۆشتن پێ کری د دەمێ بارێ داریێ ھەرێمێ یێ باش.

٥- فرۆتنا پشکێن(سھم) دەم درێژ و دەم کورت ب ھەڤوەلاتیا بۆ دابینکرانا بودجەیا سالا نی.

٦- کێمکرنا وەزارەتێن کابینەیا حوکمەتێ ئەوێن مەجالێ لێکدانێ تێدا ھەی وەکا لێکدانا وەزارەتێن کارەب و سامانێن سروشتی و سەرجاڤێن ئاڤێ بۆ وەزارەتا تێنێ (ئینێرجیێ)، و وەزارەتێن دن ژی بەھامن شێواز.

٧- گرنگیدان ب سێکتەرێن کشتوکالی و ئاژەڵداری و پیشەسازی و گەشت و گوزار، کە وەکا دیار ژی کەش و ھەوایێ وەلاتێ مە  بۆ ئەڤان سێکتەرانە یێ گونجاییە.

٨- جێکرنەڤەیا پەیوەندیێن ئابووری دگەڵ حوکمەتا ناوەندی، چونکی عیراق خودان سەروەریە د شێت د حالەتێ ھوسا دا قەرەکێ دەرەکی وەربگریت، ل وی دەمی ھەرێم ژی دێ یا مفادار بیت، بەلێ ئەگەر بفی شێوەی بیت دێ ھێتە بێ بەھرکرن ل ئەوان قەرێن عیراق وەردگریت.