سەرنووچە:

١٠٠ سال بسەر ئیمزاکرنا پەیمانا سیڤەر دا دەربازبوون

فۆتۆ: 
2020-08-10

248 جار خوێندراوەتەوە

پەیمانا سیڤەر پەیمانەکا ئاشتیێ بوو کو د ناڤبەرا ھەڤالبەندێن شەرێ جیھانییێ یەکێ دا، ل ١٠ێ تەباخا ١٩٢٠ێ پشتی دوماھیا شەرێ جیھانییێ یەکێ، ژ بۆ ئاشیتیێ ھاتیە ئیمزاکرن.

دەولەتا عۆسمانیانی و سازیێن ئەرمەنی و کوردی ژی دخوەستن کو ژ بۆ پاراستنا مافێ خۆ و پێشکێشکرنا داخوازیێن خۆ، نوونەرێن خۆ بۆ لھەڤھاتنێ بهنێرن. ئەرمەنیان باگۆس نوبار پاشا، کۆمەلێن کوردان ژی شەریف پاشا هنارتن، د ڤێ پەیمانێ دا گەلەک ھاتە گۆتۆبیژکرن کو ھەیا ھندەک مەرجێن دەربارەی کوردان ژی ھەبوون.

ژبەر کۆ پەرلەمانێ دەولەتا عۆسمانیان ل ١٨ێ ئادارا ١٩٢٠ێ ھاتبوو ھەلوەشاندن، پەیمان نەگەهشتە بەردەستێ پەرلەمانی و سولتان محەمەدێ شەشێ و د رۆژناما فەرمی یا عۆسمانیان دا ژی نەھاتە بەلاڤکرن.

شەریف پاشایێ نوونەرێ گەلێ کورد ٢ داخوازنامە ژبۆ ماف و داخوازیێن کوردان پێشکێشی کۆنگرەیێ کرن، هەروسا شەریف پاشای و نوونەرێ ئەرمەنیان گۆتۆبیژکرن و لیک نزیکبوونەک چێکر، ب هەڤرا ل ٢٠ێ چریا دوو ١٩١٩ێ داخویانیەکا ھەڤبەش پێشکێشی کۆنگرەیێ کر.

ل ١٠ێ تەباخا ١٩٢٠ێ، پەیمانا سیڤەرێ ھات پەژراندن، ژ بۆ گەلێ کورد د خالێن ٦٢، ٦٣، ٦٤ان دا ئەڤ بریار ھاتنە دان.

ل دیڤ  پەیمانا سیڤەر بریارا دامەزراندنا دەولەتەکا کوردستانێ و ئەرمەنستانێ ھەبوو. لدیف بەندێن ڤێ پەیمانێیێن ٦٢، ٦٣ و ٦٤ هاتنە دەستنیشانکرن.

بەندێ ٦٢ێ : پێدڤیە كۆمسیۆنا ستەمبۆلێ بفەرمی سێ نوونەران دیار بکەت، ئەو ژی نوونەرێن بەریتانیا و فەرەنسا و ئیتالیا بن، هەیا شەش مەهێن پشتی ئیمزاکرنا وێ پەیمانێ، پێدڤیە ئەو کومسیونە نەخشەیەکێ بۆ وێ هەرێمێ پێشکێش بکەت کو پتریا وان دەڤەرێن کوردن ژ ڕۆژهەڵاتا چەمێ فورات و ژێریا ئەرمەنستانێ سنوران بۆ دیار بکەن.

ئەگەر كۆمسیۆن نەکاری بریارێ یەکئالی بکەت، پێدڤیە نونەر وان بابەتان گۆتۆبێژ بکەن.

بەندێ ٦٣ێ : حكومەتا توركیا دێ رازیبوونێ لسەر هەر بریارەکێ دەت کو کومسیۆن دەر بکەت، لدیف وێ یا د مادێ ٦٢ دا هاتیە دیارکرن.

بەندێ ٦٤ێ : هەیا سالەکێ پشتی ئیمزاکرنا وێ پەیمانێ پێدڤیە کوردێن وان دەڤەران جڤاتێن کولا نەتەوەی رابگەهینن و جڤات دانپێدانێ بکەت کو دکارن سەربخۆ بژین، تورکیا مافێن وان دەڤەران بدەت، ل دیف لهەڤهاتنا پەیمانێ، کوردێن ویلایەتا مۆسل ئەگەر بخوازن جوودا ببن هەڤپەیمانان چ رێگریێ ناکەن بچنە پاڵ حکومەتا کوردی.

شەرێ سەرخۆبوونا تورکیایێ ب سەرۆکاتیا مستەفا کەمال ئاتاتورک و بەرژەوەندیێن ھەڤالبەندێن مینا بەریتانیا و فەرانسایێ کارەکێ وەھا کر، کۆ جارەکا دی ئەو بۆ سەر مێزا دانووستاندنان ڤەگەرن، و ل شوونا بجھکرنا پەیمانا سیڤەر، پەیمانا لۆزانێ ھات ئیمزاکرن.

ھەمان دەولەتێن کو ب ڤان گۆتنان دامەزراندنا کوردستانێ دپەژراندن، پاشی دەست ژێ بەردان و هەیا یەکیتیا کۆمارێن سۆڤیەتا سۆسیالیست دۆرپێچ بکن، بەرۆڤاژی بجھـ ئینانا بەندێن پەیمانێ، و ل ٢٤ێ تیرمەھا ١٩٢٣ ل لۆزانێ، پەیمانا لۆزان لسەر پەیمانا سیڤەر دا ئیمزا کر، و کومارا تورکیا یەکپارچەی کو باکورێ کوردستانی ژی ب پشکەک ژ وێ دەولەتێ هەژمارتن. پەیمانا سیڤەر، هێش نە ژدایکبووی، مری.