سەرنووچە:

دەمێ بارزانی عەرشێ تورکیا ھەژاندی!

6/18/2020 10:08:11 PM
5444 جار خوێندراوەتەوە
دلشاد ڕەشید گوهەرزی
+ -

دەست ڤالا دەرکەفتنا سەدام حسین ژ شەرێ عێراقێ و ئیرانێ ل ٨/٨/١٩٨٨ توش بوونا وی ب نەخوشیا (جنون العڤمە) وگەفبوونا وی ل سەر بەرژەوەندێن ستراتیژیێن ئەمەریکا ل کەنداڤی فاکتەرێ ڤەکرنا دەرگەھێن دبلوماسیێن ئەمەریکا بوون ل ھەمبەردا مام جەلال کو ب سیفەتێ بەرپرسێ پەیوەندیێن دەرڤەیێن بەرەیێ کوردستانی ل سبتەمبەرا ١٩٨٨ز ل سەر داخازا بەرپرسێ لیژنا پەیوەندیێن ئیرانێ و عێراقێ ل جڤاتا پیران ل واشنتونێ بو کو ژڤان بو ل وەزارەتا دەرڤە گەنگەشایا رەوشا عێراقێ بکەن ،لێ دەما ئەڤ خەبەرە گەھایە گوھێن کەنعان ئەفرینێ سەروک کومارێ تورکیا کو دھەمان دەمدا ب سەرەدانەکا فەرمی ل واشنتونێ بوویە توشی ھێستیریا بوو ب دیناتی دەست ب گەڤان کر دەرئەنجام روینشتنا مام جەلال ھاتە ڤەگوھاستن بوکافیتیریایەکا ل بەرامبەری وەزارەتا دەرڤە دگەل کارمەندەکێ سادە ب دەستێن ڤالا ڤەگەریا ،ئەڤێ روویدانێ سەرکردایەتیا بەرەیێ کوردستانی راستی ھنگاڤتنێن مەعنەوی –سیاسی – مورالی-دیروکی کرن کو بێ ڤەخواندنا سروشتێ کیراتیێن پەیوەندیێن تەڤگەرا کورد ل باشورو – تەڤگەرا کورد ل باکور گەھانە باوەرەکێ کو رێیا واشنتونێ د ئەنقەرێ دەرباز دبیت لێ ل سەر ملێن کوردان !

رێیا واشنتونێ ل ئەنقەرێ دەرباز دبیت !

د چارچوڤێ رێکەفتنا سێقوولی یا ١٩٢٤ ژبو کیشانا خەتا بروکسل وەکە خەتا سنوری دناڤبەرا عێراق و تورکیا دا ،بەریتانیا نەبتنێ ئاخا لبن پیێن کوردان دابەشکرن بەلکو زەمەنێ سیاسیێ کوردان ژی راستی ھنگاڤتنێن دیروکی کرن ب رەنگەکێ گەر تەڤگەرا کوردێن عێراقێ و تەڤگەرا کوردێن تورکیا د ھەمان زەمەنێ پێگەھشتنێ دا نەبن ھیچ دەمەکێ نکارن ل ھەمبەر مەرکەزییەتا دەولەتێن ئیقلیمی یاخی ببن ئەو سیستەمێ ل سەر ھاتی سەپاندن تێک و پێک بدەن لەوما ١٥ تەباخا ١٩٨٤ز وەرچەرخانەکا گرنگ بو ژبو تەڤگەرا کوردێ باشور زێدەتر ژ بو کوردێ باکور دەرئەنجام ژی دیاربوون ب تاییبەت پشتی سەرھەلدانا ئادارا١٩٩١ز ئەو تورکیا گەڤا ژناڤبرنا ھەر ستاتویەکا کوردان دکر گەر ل باکورێ ئەفریقیا ژی بیت نەبتنێ گەف بەلکو دواقعێ کریاری ھەر ژ دەسپێکا کومارا تورکیا تا نھە تەڤایا ڤەلڤین وسەرھەلدانێن کوردان ل باشور ئەگەر ب ئاوایەکێ راستە راست دەستێوەردان نەکربن ئەندازیارا  ژناڤبرنا دەست کەفتان تورکیا بوویە ، لێ دەما خوین ل باکورێ کوردستانێ گەھایە چوکێن ترکان گیانێ پێڤاژوویێ  دگەل خورت بوونا تەڤگەرا پەکەکێ کو دبنەرەت دا ب ئێکەمین جار پشتی حەفتێ سالان ژ دیزاینکرنا سیستەمێ مەرکەزیەتا دەولەتێن ئیقلیمی ھاتە تێک و پێک دان تورکیا ژ فەرھەنگا وێ یا بنگەھین دەربازی پێڤاژوویەکا نوی کرن کو ژ بو ڤەمراندنا ئاگرێ خوە ل باکور تورگوت ئوزال ب نەچاری  دەرگەھێن چانقایا ژ بو مەسعود بارزانی و جەلال تالەبانی ڤەکرن ،لدەمەکێ کورد ل باشور د رەوشەکا ئابوری و سیاسی یا خراب دا بوون ب تاییبەت پشتی وێ دورپێچا ئابوریا عێراقێ وڤەکێشانا دام و دەزگەھێن ئیداری ل ھەر سێ پارێزگەھێن ھەرێمێ ئامادەیی جێ بحێ کرنا پلانێن تورکیا بوون ب رەنگەکێ پارتی و یەکێتی بکەڤنە د خزمەتا بەرژەوەندێن ( ئەمنی – سەربازی )یێن تورکیا، د بەرامبەردا ھەمی خزمەتێن ئابوری وخزمەتگوزاری وەک د جڤینێن تورگوت ئوزال و  سلیمان دیمیریل و مەسعود بارزانی و جەلال تالەبانی دا ھاتی، پشت دا ناڤەروکا ڤان جڤینان بوویە ھێڤینکێ رێکەفتنا ڤییەننا ل سالا ١٩٩٢ز دناڤبەرا مام جەلال و حکمەت چەتینێ وەزیرێ کاروبارێن دەرڤەیێن تورکیا کو د ئەنجامدا ئەنقەرە کورد ل باشور راستی مەترسی سا  سیاسەتا (فرق التسد )کرن د چارچوڤێ راگەھاندنا ئوپەراسیونا (سەندەویچ )ێ دا ئەڤ چەندە زێدەتر ئەشکەرا بو کو پارتی و یەکێتی ب ھەلویستێ حکومەتا ھەرێمێ ل ئوکتوبەرا ز١٩٩٢شەر ل سەر پارتا کارکەرێن کوردستانێ راگەھاندنی ،ھەرس کرنا پلانێن مەترسیدارێن تورکیاو ھوشمەندیا سیاسی  سەدەمێن وێ کودەتایا سیاسی بوون یا د ھەلویستێ مام جەلال دا روویدای کو ئەنجامێن وێ د رێکەفتنا (دبلن) سالا ١٩٩٥دا رەنگ ڤەدایی ل دەما کو نەوشێروان مستەفا ب ھیچ رەنگەکێ ئامادەییی ئیمزاکرنا ڤی رێکەفتنێ نەبووی ئێدی یەکێتی ژ بازنەیێ سیاسەتا خوکوژیا کورد و کورد (فرق التسد ) ب سپونسەریا تورکیا کو ئارمانج تیک و پێکدانا ستاتویێ ھەرێما کوردستانێ بو دەرکەفت،  لێ د ھەمان دەمدا پارتی ب کویراتیێن زێدەتر ل سەر ئاستێ لەشکری و ھەوالگری و لوجستی ئامادەیی  پاراستنا بەرژەوەندێن تورکیا بوون تا وی رادەیی سامی عەبدولرەحمان د لێدوانەکێ دا بو روژناما (نیو دەیلی تورکش) ل تیرمەھا سالا ١٩٩٥ز ئامادەییا پارتی راگەھاند بو ژناڤبرنا پەکەکێ ئەگەر چەک و مووچەیێ ٢٥ھزار پێشمەرگە بھێنە دابین کرن ژلایێ تورکیا ڤە. ئەڤێ بەرھەڤیێ ژلایەکێ و تێکچوونا بەلەنسێ ھێزێ ل باشورێ کوردستانێ ب تاییبەت پشتی گەرم بوونا شەرێ ناڤخوە دناڤبەرا پارتی و یەکێتی روویدانێن پشتی ٣١ ئاب کو پارتی ب رەنگەکێ مەترسیدار ل سەر ئاستێ ئەخلاقی و سیاسی و جوگرافی بچیک دبوو ھەروەسا گەرم بوونا جەو‌لا سیێ ژ شەرێ پارتی و پەکەکێ ژ بو پاراستنا مانا خوە ل ھەمبەر وان رێکەفتن و لێھەڤھاتنێن نوی ژبەرکو ھیچ لایەنەکێ کوردی وێرەکی یا چوونا ناڤ بەرەیێ  پارتی نەبو لەوما  ب ئیرادەیا  بارزانی ب رەنگەکێ تراژیدی ل سالا ١٩٩٧ز بەشەکێ مەزنێ باشورێ کوردستانێ (زونا زەر) کەفتە بن رەحمەتا پوستالێن جەندرمەیێن دەولەتا ترک .

بارەگایێن تورکیا ب ئیرادەیا بارزانی ل باشورن .

نەباوەرم ‌ کو کاک مەسعود وەکە ئەندامەکێ مالباتا بارزانی ھەلویستێ دەولەتا ئوسمانی ومیراتگرا وێ  تورکیا کەمالیست ل ھەمبەرشێخ عەبدولسەلام و شێخ ئەحمەدێ بارزانی و مەلا مستەفا بارزانی ل بیر نەبیت لێ فشارێن تورکیا  و مەترسیا تەرزێ سیاسی و ئایدولوژیا پەکەکێ دبنگەھدا کاریگەریێ ل تایپێ جەماوەریێ پارتی دکەت ب حوکمێ (جوگرافیا – زاراڤ - پەیوەندی – سیستەمێ تەخاتی )  کو ب رەنگەکێ دبیتە مەترسی ل سەر پاوانخوازی و (میراتگیریا بزاڤا رزگاری خوازا گەلێ کورد) ئەڤ ژی  ھێلا سورا بارزانی یە ، لەوما د فەلەکا سیاسی یا پارتی دا رێپێداییی کورد بی تەڤلی بزاڤا ئاشوری و تورکمانی ببی نە ئاریشەیە لێ ب ھیچ شێوازەکێ رێکخستنێن پەکەکێ وتایپێن وێ  د فەلەکا خوەدا نا‌دەتە قبولکرن ،تەڤایا تێکەلیێن تورکیا و بارزانی ل سەر ڤان ستوینا بووینە کو ب شێوازەکێ گشتی دوو قوناغان دەرباز رکرنە قوناغا ل سەر ئاستێ پاراستنا ئەولەھی و ھەوالگری و سەربازی بوون کو ل سالا (١٩٩٢- ٢٠٠٨) قوناغا دووێ پەیوەندی و تێکەلیێن سەربازی و ھەوالگری و دبلوماسی و ئابوری و وەبەرھینانێ بوون کو ئەڤ تیکەلیە کەفتنە دناڤا روژەڤێ دا ب تاییبەت پشتی پروسێسا دەرخستنا نەفتا ھەرێمێ (٢٠٠٩- تانھا )کو دبنگەھ دا ڤێ قوناغێ دەستێ تورکیا ل ھەرێمێ درێژکرب رێیا ھنەک رێکەفتنێن نھێنی ، لێ کاک مەسعود ژی قەناعەتکرییە دوژمنکاریا تورکیا ژ بوھەرێما کوردستانێ دوژمنکاریەکا پاشخستی و ستراتیژی و حەتمی یە ، د قوناغا ئێکێ یا پەیوەندیان دا دەم بو دەمی بارزانی ب ھەلویستەکێ ئاگرین ل سەر دەولەتا ترک د روژەڤێ دا بو بەرھەنگاری و رەت کرنا بەیانا ١ ئادارێ و ٢٠ ئادارا ٢٠٠٣ز کو بریارێن پەرلەمانێ تورکیا بوون  کو تاییبەت بون ب ھاتنا لەشکرێ تورکیا بو ھەرێمێ و رەتکرنا داخازا پول ولفوڤیتزێ زەلامێ سیێ دناڤا ئیدارەیا بوشێ کور دا سەبارەت دانانا بنگەھێ سەربازیێ تورکی ل ئەنبار ژ بەرکو بارزانی دوێ باوەرێ دا بو بەژداریا ھێزێن تورکیا مەرەم داگیرکارییە نەک پاراستنا  ئارامیێ وەکە جەنگیز جاندار مەزنە روژنامەڤانێ ترک ژ زاردەڤێ بارزانی  دبێژیت:  تورکیا چاڤدێرا جێ بجێ کرنا رێکەفتنا ئاشتیێ بو دناڤبەرا یەکێتی و پارتی لێ مژیلێ داگیرکرنێ و دزینا شینوارێن عێراقێ وبازرگانیا مادێن ھوشبەرو و پرچەککرنا بەرەیێ تورکمانی بو ب ئارمانجا بکارئینانێ ب دژی کوردان ،ھەروەسا پوچەلکرنا ھەولا کوشتنا پارێزگەرێ کەرکوکێ ئەڤ روویدانە بەس بوون کو روژنامەیا جمھوریەت  ب تەرزێ فاشیزمێ مانشێتێ ( بارزانی عەرشێ تورکیا ھەژاند ) بەلاڤ بکەت .

-کورد دبێژن سێ سەر د قازانەکێ دا ناکەلن .

ل دەما ھێرشا رەشید پاشایێ سیواسێ ل سالا ١٨٣٦ز بو سەر میرگەھا سوران بتنێ کەسەک ھەبوو ژ تورکێن ئوسمانی کەیف خوەشتر ئەوژی میر ئیسماعیلێ میرێ میرگەھا بادینان بو یێ بلەزبوو گوھداریا خەبەرێ کەفتنا نەیارێ خوە بکەت ، پشتی دەمەکێ کورت چارەنڤیسێ وی ھەر ل سەر دەستێ جەلادێن نەیارێ وی ئەو بخوەژی ھاتە خلفدان و گرێدان بەر ب بەغداڤە ھاتە ھنارتن ! 

ئەڤ گوتنە ب گەلەری راستە سێ سەر د قازانەکا بچیک دا ناکەلن کو دەربرینێ ژ واقعێ سایکولوژیا مروڤێ کورد دکەت کو ھیچ دەمەکێ غرورا سیاسی رێنادەت ل سەر ماسەکێ دانوستاندنان بکەن ژبو بەرژەوەندێن بلندێن نەتەوی و نیشتیمانی ل ھەڤبکەن ،مرنا مام جەلال و مانا ئوجەلان ل ئیمرالیێ دەرفەتە بو کاک مەسعود کو دڤێ رەوشا ٦ سالێن دەربازبووی دا ھەر ژ ھەرفتنا سیاسەتا سەربخوەیا ئابوری و شکەستنا ئارمانجێن ریفەراندومێ  دەربازی کریزەکا سیاسی و ئابوری یا دژوار کرین کو د مەنتقێ پارتی دا پەیوەندیێن ھەرێم وتورکیا ل سەر ڤان ئەجندایێن ستراتیژی ھاتبونە دارشتن ،گرنگە باشتر تێبگەھین ئاراستەکرنا ھێرشا داعش بەر ب ھەرێمێ ڤە ل تەباخا ٢٠١٤ و مانورا سەربازی ل نیزیک دەرگەھێ ئیبراھیم خەلیل ولێدوانێن ئاگرینێن ئەردوگان سفکاتی کرن ب کەسایەتیا بارزانی ل دەمێ ئەنجام دانا ریفەراندومێ ،ناڤکرنا ھەرێما کوردستانێ ب گەرافکا باکورێ عیراقێ  پێتڤی یە گوھرین د ھەلویستێ پارتی و بارزانی دا کربن کو پێش دەم ئیداعایا گوھرینا سیاسەتا ئاکەپێ و ئەردوگان دکر ل ھەمبەری گەلێ کورد بێ گومان لبەرچاڤە پەیوەندیێن تورکیا و ئاکەپێ وپارتی ھەرێما کوردستانێ گەھاندە ڤێ روژەڤا ئێکجار مەترسیدار لەوما ھیچ دەمەکێ وەک ئەڤرو ھەرێما کوردستانێ پێتڤی ب ئینقیلابەکا سیاسی بو گوھرینا ئاراستەیی کویراتیا ستراتیژی نینە ل ئەنقەرە  بەر ب بەغداڤە ،کو ھەرێم جارەکادی شەخسیەتا خوەیا ئیعتیباری (دەولەت دناڤا دەولەتێ دا ) ڤەگەرینیتە ڤە گرنگە تەڤایا ھێزێن سیاسێن کورد ل ماسەیەکێ مەترسیا ھێرشین دەولەتا ترک ل باشور مەرەم وئاماژەیان ب گیانەکێ نەتەوی نیشتیمانی ئەنالیز بکەن ژ بووی کو نەکەڤینە دناڤا گەرافکا سیاسەتا (فرق التسد )دا کو تورکیا ئێدی چارەنڤیس و پرسگرێکا مە وئازادیا مە و د رێکەفتنەکا مینا (مەلا ئیدریسێ بەدلیسی و سولتان سەلیم )دا ! بچیک نەکەت .