سەرنووچە:

وەکھەڤیا دوزا ئیرەلندا و دوزا کوردان

1/12/2020 9:25:38 AM
9462 جار خوێندراوەتەوە
بێکس عدنان
+ -

ئەڤ ئالایێ ھین دبینن ئالایێ دوزا ئیرەلندایە کو پشکەک بوو ژ وەلاتێ بریتانیا  ، ئەگەر بەرێ خو بدەینە مێژو و جوگرافیا ئەڤان ھەردوو وەلاتان ( ئیرەلندا و کوردستان ) وەکھەڤیەکا ئێکجار زور ھەیە دناڤبەرا ھەردوو دوزان دا ل دیف وان بەلگێن مێژویێ دا .

دا بەرێ خو بدەینێ ئیرەلندی کینە؟ ل کیرێ نە؟ ج کریە؟ ، چەوان ؟، چەوا بویە ئەڤ وەلاتێ نوکە ئەم جیھان پئکڤە دنێرین؟ ھەر دیستان ئەوا دبێژنێ  دوزا کوردان یا ھەرێما کوردستانێ و جوداھیا د ناڤبەرا ئەڤان دوو دوز و وەلاتان دا .

دوزا ئیرەلندی :  حەزا خەلکێ ئیرەلندی بوو ژ بریتانیا جوودابن ، وان ژی دڤیا  وەکی ھەر دەولەتەکا دی یا جیھانێ ئاخا خو ئابوورێ خو جوگرافیا خویا دیارکری و پاراستی ھەبیت  ، بەلێ د ڤی دەمی دا وەلاتێ بەریتانیا بەرھنگاریا خو دژی ئەڤێ دوزێ راگەھاند دژیاتیا دوزا وان کر ،چونگی وان دگوت ئاخ جوگرافی ئابوورێ ئیرەلندی پشکەکە ژ ئاخا وەلاتێ بریتانیا ...

( دووزا کوردان )

دوزا کوردان ژی ج ژ وێ تەپەسەرکرن و ھێرش و نەخوشیێن دوزا ئیرلەندا جوودا نەبوویە، بەلکو  ب زولمتر خراب تر بوویە ، ژ ھەر دوزەکا ئەفێ جیھانێ .ھەر د کەفن دا مە خواندیە باب باپیرێن مە دیتیە ، کوردان ژیانەک تەپەسەرکری ھەبوویە ژ لایێ دەوروبەرێن خو تایبەت ژ لایێ دەولەتا عێراقێ ڤە ، ھەمی دەمان کوردا ڤیایە دەولەت ئاخ جوگرافی ئابوورێ خویێ تایبەت ھەبیت ، لێ د ھەر پئنگافەکێ دا بۆ جوودابوون ژ عێراقێ و دامەزراندنا دەولەتا کوردی ، عێراق رێگر بوویە و ب ھێرشێن درندانە نەھێلایە کورد  ژی ببن خودان ئاخ و وەلاتێ خو  و سنورێن خویێن دیارکری ھەبن ..

((ئەو ئەگەرێ وەل گەلێ ئیرەلندی کری داخازا جوودا بوونێ بکەن ))

د مێژویا ھەر دوزەکێ دا ھندەک ئەگەر ھەنە کو فیایە سەربەخویا خو رابگەھین ئەو ئەگەرێن وەکری کو دوزا ئیرەلندی ژ بریتانیا جودا بیت ئەڤەنە .

( ئەگەرێ ئایینی ــــ ئەگەرێ ئابووری  ــــ ئەگەرێ کومەلاتی  ــ ئەگەرێ سیاسی ھند.... ) .

۱ــ ئەگەرێ ئایینی :  پرانیا ئاکنجێن ئیرەلندی ژ ( کالپولیکان ) پئکدھاتن و ل دیف کەنیسا کاپولیکی دراما دا دکەفن دا پاپای سەرکردایاتیا وێ دکر ، بەلێ بریتانیا ژ ( پروتستانێن ) لایەنگرێن ( مارتن لوپەری بون ) کو کەنیسا ئینگلیزی دکەفن کەنیسا (کەنیسا ئەنگلیکانی)

۲ـ ئەگەرێ ئابووری : بریتانیا وەلاتەکێ پیشەسازی یە ، شورەشا پیشەسازی و ئەنجامێن وێ گەلەک کارتێرن ل سەر بریتانیا ھەبوو ، بەلێ ئیرەلندی وەلاتەکێ چاندینی یە ، کارتیکرنا شورەشا پیشەسازی کێم ل سەر ھەبوو

۳ـ ئەگەرێ کومەلاتی : رەوشت تیتال زمانێ ئاکنجی ئیرەلندی زور جودا بو ژ رەوشت تیتال زمانێ ئاکنجیێن بریتانی .

٤ـ ئەگەرێ سیاسی : ئیرەلندی دکاربوبارێن نافخوی دا یا سەربەخو بوو ، پارێزگاری ژ پەرلەمانێ خو دکر ، ل پایتەختێ خو ل ( تبلن ) ، ھەتا داویا سەدێ ھەشتێ ، بەلێ ھەر چەندە ئەڤ پەرلەمانە د بن چەنگێن پەرلەمانێ بریتانی بوو .

((ئەو ئەگەرێ وەل دوزا کوردای کری پەیدا بن داخازا جوودا بوونێ بکەن))

د مێژویا ھەر دوزەکێ دا ھند ئەگەر ھەنە کو فیایە سەربەخویا خو رابگەھین ئەو ئەگەرێن وەکری کو دوزا کوردی ژ کوردستانێ جودا بیت ئەڤەنە .

( ئەگەرێ ئایینی ــــ ئەگەرێ ئابووری  ــــ ئەگەرێ کومەلاتی  ــ ئەگەرێ سیاسی ھندی ) .

ـ مەبری نوکە ئاماژە ب وێ چەندێ دا کو دوزا ئیرەلندی دوزا کوردی وەکھەفیەۆا نێزیک وەک ئئک ھەیە.

۱ :ئەگەرێ ئاینی:  ھەر ل سەر دەمێ پئخەمبەری سلاف ل سەر بن پرانیا ملەتێ کورد نەتەوەکا موسلمان بوون ، ملەتەکێ خودێ ترس ب وژدان ھاریکاربون ، بەلێ خەلکێ عراقی ل دیف ھندەک مەنھەج جودا جودا بەربەلاف دبوون ، شوعی سنە ھند دی تێدا ھەبون ...

۲ـ ئەگەرێ ئابووری : د مێژویا جیھانی دا کوردستان کەشوو ھەوا یەکێ بارانی  گونجای ئاخەکا زەنگین بو ژ لایێ کانزا نەفت عەردێ وێ ب کێرھاتی بوو بوو چاندنێ ئئکەم جار ژی ل گوندێ ( چەرمو ) سەر ب پارزگەھا سلێمانی ڤە چاندن ھاتیە کرن شورەشا پیشەزای کارتێکرنەکا زور ل سەر کوردستانێ ھەیە ، بەلێ  کەشوو ھەوایێ عێراقێ ھشک گەرم  ئاخەکەکا ریت پئت بێ شینکاتی یە ، شورەشا چاندنێ کارتێکرنەکا کێم لسەر ھەیە..

۳ـ ئەگەرێ کومەلاتی : رەوشت تیتال زمانێ ئاکنجیێن کوردان   زور جودا یە ژ رەوشت تیتال زمانێ ئاکنجیێن عێراقێ .

٤ـ ئەگەرێ سیاسی : کوردستان دکاربوبارێن نافخوی دا یا سەربەخو یە ، پارێزگاری ژ پەرلەمانێ خو دکەت  ، ل پایتەختێ خو ل ( ھەولێر ) ، ھەتا نوکە ژی یا بەردەوامە  ، بەلێ ھەر چەندە ئەڤ پەرلەمانە ژی ھێش یا د بن چەنگێن  پەرلەمانێ عێراق دا  .

ئەڤە ھەمی وەکھەڤیە دناڤبەرا ئیرلەندیا و کوردان دا ، ل دیف ھندەک ژێدەران ئیرەلندی ل  سالا ( ١۹۱٦ ) ریفرامدووم کر  سەربەخویا خو راگەھاند لێ تا سالا ( ۱۹۲۲ ) بەریتانیا عتراف ب دوزا ئیرلەندی کر ،  ھندەک وەلاتێن دی ژی یێن بریتانی ریفرام دووم  کر ژ وان ژی کو بەری چەند سالەکان ل سالا ۲۰۱٤/۹/۱۸ سکوتلەندا ریفرام دووم کر  ، بەلێ سەرکەفتن نە ئینا وو خەلکی رە ت کر ، بەلێ ل کوردستانێ ژی ھەمان شێوە ل سالا (۲۰۱۷/۹/۲٥) ریفرامدووما ئاخا خو کر ب رێژا ( ۹۲٪ ) رازی بونا خەلکی بدەست فە ئینا ، بەلێ ژ لایێ عێراقێ ئیرانێ دەوروبەران گەف ھێرش کرنە سەر ئاخا کوردستانێ حەتا(  ٥۲٪ ) ئاخا کوردستانێ ژی داگیرکر حەتا نوکە ژی کو ۲۰۲۰/۱/۱۰ عتراف ب ریفرامدووما کوردستانێ نەھاتیە کرن .