سەرنووچە:

خەمساری یە یان شیان و دەلیڤە نینن؟

4/21/2019 6:17:07 PM
2099 جار خوێندراوەتەوە
عیماد ئالیخان
+ -

ژبەر دژواریا زڤستانا ئەڤ سالە و بارینا رێژەکا زێدە یا بەفر و بارانان، کو ژلایەکێ ڤە باشیێن خوە ھەبوون بۆ کەرتێ چاندنیێ، لێ دبیت باران و سەرمایا د ڤی دەمێ سالێ دا دھێت زرارێن خوە ھەبن بۆ ڤی کەرتی ژی و بەرھەمێ جوتیاران ژناڤ بچیت، د ھەمان دەم دا و ژلایەکێ دیڤە زۆر زرار ل دووڤ خوەدا ئینان، کو گەلەک ژ جادە و مالێن ھاولاتیان ب تمامی ژناڤچووینە و ل گەلەک دەڤەران لەھی پەیداببوون، ب تایبەت جادێن دەرڤەی باژێری و دەڤەرێن چیایی کو رێکا ھاتن و چوونا ترۆمبێلان ب زەحمەت کەتیە، ب تایبەت ترۆمبێلێن بچووک کۆ نەشێن بچنە دەڤەرێن چیایی ژبەر تێکچوون و ھاتنە خوارا کەڤر و بەران بۆ ناڤ جادەیێ.

جادا سەرەکی یاکو ژ مانگێشکێ بۆ دەڤەرێن بەرواری بالا، بامەرنێ و گوللیان دچیت رێژەکا مەزنا وێ جادێ ژناڤچوویە و ب تایبەت ل دەڤەرا بەرواریا کو ل ھندەک جھ و گوندان ب چ رەنگا رێک نەمایە و ژناڤچوویە و تێکچوونا ئەڤێ جادا سەرەکی مەترسیەکا مەزنە ل سەر پاراستنا ژیانا شوفێر و ھاولاتیان، ژبەرکو بەردەوام ھاتن و چوونا خەلکێ وان دەڤەران ل سەر وێ رێکێ یە، ھەروەسا رێکەکا سەرەکی یە کو بەردەوام ھاتن و چوونا ھاولاتی و ریڤینگان ل سەر خالا گومرکی یا سەرزێری یە، ئەگەر د شیانێن ئابووری یێن جھێن شولە ژێ دا نەبیت ئەوێ جادەیێ چارەبکەن، یان ژ بەر بەردەوام بارینا بارانان کو دەلیڤە نەبیت کار د چێکرنا وێ جادا ژناڤچووی دا بکەن، ما د شیانێن وان دا نینە نیشانێن ھاتن و چوونێ ل وان جھا بدانن یێن کو ژناڤچووین بەری کو ببیتە ئەگەرێ پەیدابوونا روودانێن دلتەزێن یێن ھاتن و چوونێ؟

نەدانانا چ نیشانێن ھاتن و چوونێ ل وان جھێن رێک ژناڤچووی یان کەڤر ھاتینە د ناڤا جادەیان دا ژلایێ جھێن شولەژێ و بەرپرس ڤە، کو تێدا تێکچوونا جادەیێ یان ھاتنە خوارا کەڤران دیارببیت، مەترسیەکا مەزنە ل سەر پاراستنا سلامەتیا گیانێ شوفێران! و داکو ھاولاتی و شوفێر د ئاگەھداربن کو ئاریشەک ل پێشیا وانە ھەروەسا دا چ روودانێن دلتەزین یێن ھاتن و چوونێ ژ ئەنجامێ بێخەمیا جھێن شولەژێ پەیدا نەبن، لێ ل شوونا نەبوون و نەدانانا چ نیشانێن ھاتن و چوونێ یێن کو گرێدای تێکچوونا جادەیێ، ھاولاتی و خەلکێ ئاکنجیێ وان دەڤەران ل ھەر جھەکێ جادە ژناڤچووی بەر و کەڤر داناینە د رێکێ دا ژبۆ پاراستنا سلامەتیا شوفێران داکو توشی چ روودانێن ھاتن و چوونێ نەبن، لێ دبیت ئەڤ پێنگاڤە بەرۆڤاژی بیت و نە د بەرژەوەندیا شوفێران دابیت، ژبەرکو ب شەڤ دبیت ئەو بەرە ل پێش چاڤێن شوفێران نەکەڤن و ببیتە ئەگەرێ پەیدابوونا روودانان، لێ ئەگەر نیشانێن ھاتن و چوونێ ل وان جھا بن بێی گۆمان دێ ژ دورڤە شوفێر بینیت کو جادە ژناڤچوویە و دێ  گیانێ وی یێ پاراستی بیت ژ ھەر روودانەکێ.

دەمێ ھەر روودانەکا ھاتن و چوونێ دبینین یان گوھلێدبیت پرانیا جاران دھێتە گۆتن کو شوفێر یێ سەرپێچکارە و پێگیری ب رێنمایێن ھاتن و چوونێ نەکریە، لێ ئەگەر روودانێن ھاتن و چوونێ ل ڤان جھ و جادەیێن ژناڤچووی و بێی ھەبوونا چ نیشانێن تێکچوونێ یان ھاتنە خوارا کەڤران یان ژی ھەر نیشانەکا دی یا گرێدای ب تێکچوونا جادەیان نەبن، ل وی دەمی کی بەرپرسە ژ پەیدابوونا وێ روودانێ؟ یان ژی نەپێگیریا شوفێری ب رێنمایێن ھاتن و چوونێ یێن کو ل ڤان جھان نەھاتینە دانان؟ یان گیانێ ھاولاتیان تا وی رادەی بێ قیمەت بوویە کو تشتەکێ ئاسان بیت ھژمارەکا مرۆڤان ببنە قوربانیێن خەمساری و نەچارەکرنا کێشەکا بچووک؟ یان ژێ نە پێگیریا جھێن شولەژێ و پشت گوھ ئێخستن و نە سەخبێرکرنا ئەوان جادێن ژناڤچووی؟

لەوا باشتر ئەوە جھێن شولەژێ ئەگەر لەزێ د چێکرنا ڤێ جادێ دا و ھەر جادەکا ژناڤچووی نەکەن، ھەر چ نەبیت نیشانێن ھاتن و چوونێ لێ بھێنە دانان داکو شوفێر ژی د ھشیار و ئاگەھدار بن  ژ تێکچوونا جادێ داکو چ روودانێن ھاتن و چوونێ یێن دلتەزین پەیدا نەبن، ژبەرکو مەترسیەکا مەزن ل سەر ژیانا شوفێران ھەیە د درێژیا ڤێ رێکێ دا.