سەرنووچە:

نرخێن دادپەروەرییا جڤاکی د سەردەمێ خیتی و نێچیرڤان بارزانی دا

3/12/2019 2:08:28 PM
5322 جار خوێندراوەتەوە
دلشاد ڕەشید گوهەرزی
+ -

”دەستھەلاتا خودانێ مسرێ (پاشایێ مسرێ) ئەنەرجیا خوە زێدەتر ژ(دادپەروەریێ)وەرگرتیە نەک ژ خوداوەندی”!!!

مسرییێن کەڤن بڤێ پەندا گەلەری دەربڕین ژ داپەروەرییا جڤاکی دکر کو ژ فاکتەرێن ھەری بھێزێن پێشڤەچونا سیستەمێ حوکمرانیا مسرێ بوون ل سەردەمێ دەولەتا کەڤن(٢٧٨٠-٢٢٧٠)ب٠ز  مسرییان ئاماژە ب راستیێ و وەکھەڤیێ و یەکسانیێ ب دکر ب پەیڤا(ماعت ) کو تێگەھەک بوویە.

ھەردەم جھێ پویتەدانێ بوویە دناڤبەرا گەل و دەستھەلاتێ دا بحکمێ کو میکانیزمەکە بو پێش چاڤکرنا وێ یەکێ چەند سیستەمێ حوکمرانیێ پارچەیەکە ژ لەشێ (گەل)ی ،دھەمان دەمدا بەروڤاژی ،ژ بەر ڤێ دەستھەلاتا بلندا مسرێ ل سەردەمێ دەولەتا کەڤن زێدە گرنگی ب ڤێ راستییێ دایە ڕژدبونە ل سەر وێ یەکێ کو ھیچ دەمەکێ دەست ھەلات دەستێوەردانێ دناڤا دادگەھێ دا د بەرژەڤەندا تاقمێ حوکمرانیێ دا نەکەت  ،ژ بوی کو ب چ ئاوایەکێ مروڤێ مسری گومانێ ژ نەبونا دادپەروەریێ نەکەت  کو د ئەنجامدا وەلائا مروڤێ مسری ژبو سەروەرییا گەل و دەستھەلاتێ ھەر ب پڕسوزی  بمینیت تا وی رادەی ل دەمێ کێشمە کێشمێن جڤاکی نەبتنێ سیاسی دناڤبەرا دوو ئالیان دا کاربدەستێن دەست ھەلاتێ پەنا بریە بەر لێدانا بەرژەورندێن کەس و کارێن  خوە ژبو پاراستنا (شکو)نرخێن سیستەمێ دادوەریێ ،بەلگەنامەیێن دیروکا مسریێن کەڤن راستی یا ڤێ یەکێ دسەلمینن.

”خیتی ”کو ئێک ژ وەزیرێن پایە بلندێ مسرێ بوویە ل سەر دەمێ دەولەتا کەڤن بخوە سەروکاتیا دادگەھکرنا کێشەیەکا دوو ئالییێن ھەڤرک کریە کو ئێک ژ وان ئالیان کەس و کارێن وەزیر (خیتی) بخوە بوون ژ بو پاراستنا ئایما بنگەھینێ دادگەھێ کو بنەجھکرنا ماف وسەروەریا یاسایێ یە لێ ژ بو نەھێلانا گومانان ل سەر دادپەروەریا دەست ھەلاتێ بێ کو پشکنینا سکالایێن ھەردوو ئالیان بکەت یەکسەر بریار د بەرژەوەندا ئالیێ ھەڤرکێن مروڤێن خوەدا،بێ گومان بریارا خیتی دادپەروەرنەبوویە ل گور پرنسیپ و ئارگومەنتێ گشتیێ دادگەھێ ،لێ گومان ل سەر دادپەروەریا دەست ھەلاتێ رامالین، ئەڤ ئێک ژ سەدەمێن گرنگ بوون کو ئارامییا سیاسی ل مسرا کەڤن بەرقەرار ببیت دھەمان دەم دا تەڤایا ئەو ڤالاھیێن نەیارێن ناخوە و دەرڤەیا ێەعیدێ مسرێ خوە دناڤ دا د دیتن ھاتن پرکرن ودەرفەتا دەستوەردانا (دەستێ دەرەکی)!!  نەھێلا تا لەوما ددەمێن رەوشێن ئاورتەدا مروڤێ سڤیل پێشی دەست ھەلاتێ سینگێ خوە دایە مەترسیێ ژ بو پاراستنا ستاتویێ خوە ئەڤ ژی سەدەم بو ئاساییشا نەتەوی ب نمرەیەکا بلند پولایین و توکمەببیت کو وەلات بو دەمەکێ درێژ دیرکەفتی بوویە ژ ئێرشێن دەست بسەرداگرتیێن بیانی د ھەمان دەم دا ئارامییا وێ زامنێ پێشڤەچونا سیاسی -ئابوری -ئاڤەدانی-دیاردەیێن شارستانییەتا پر دەولەمەندا مسرێ بووینە.

ژیێ دەست ھەلاتا کوردی ل باشورێ کوردستانێ زێدەیی ٢٨ سالانە کو دبنگەھـ دا پارچەکریە دناڤبەرا (پارتی -یەکێتی)دگەل ھەبونا جوداھی یا (جوگرافی -کلتوری-رەوشەنبیری-سیاسی-ھەرێمی)..ھند جاران ڤێ جوداھیێ ژێکترازانین دیروکیێن مەلایی و جەلالی لدیڤ دا پارتی و یەکێتی ساخکرنەڤە رەوشا گشتیێ ھەرێمێ بەر ب پێڤاژووین خراب برنە کوردکوژیا دناڤبەرا بەرەیێ جود- جوقد و پارتی -یەکێتی (١٩٩٤-١٩٩٨) میناکێن دنیابینی یا ھەردوو ئالیان بوون ل داویێ ل گور رێکەفتنا واشنتونێ ١٩٩٨ز تەڤایا سێکتەرێن کڕیزێن (ترادیشنال)ی وبەرژەوەندێن ھەردوو ئالییان دلوژیکێ وان دا ھاتن چارەکرن ھەر دوو ئالی ل سەر بنەجھـکرنا حوکمرانیەکا شمولی کو زێدەتر نێزیکی ”ئولیگارکی” یا سپارتایە رێکەفتن بەروڤاژی ژ شەنگەستەو پرنسیپێ (دادپەروەریێ) و حکومەتەکا تەخاتی  ل سەڕبنگەھـ و ئارگومەنتێن دارستانێ (بھێز -بێ ھێز) ل گور پێتڤی یا ھەردوو ئالیان ھات دامەزراندن ددەمەکێ کێم دا کاریگەری یا خراپا حوکمداریێ ل سەر پترییا سێکتەر و ئاستان دیاربو کو وەلات بویە مارکتەک جار کار تێدا دھێتەکرن جار جار ژی ب کرێ ددەن یان ژی ل داویێ دھێت فروتن !!
ل ھەمبەر ڤێ وەکە پێتڤیەیەکا  پێڤاژوویێ بزاڤا یاخیبونەکا (ساڤا) نەرێکخستی ب دوو قوناغا دناڤا جەرگێ کومەلگەھا باشور دەرکەفت د قوناغا ئێکێ دا ب ئاوایەکێ ئوپوزوسیونا سڤیل کو د ئەنجامدا ھەر ژ دەمەکێ زووی دا ب رێیا کوشتن و بێ سەروشین کرن و گەفکرن و تەسفیرکرنێ ھات بێ باندور کرن میناک پرن (زەکی ئامێدی -رەئوف ئاکرەی -سادق سندی   ) سەدانێن دن ھتد...

د قوناغا دوویێ ئوپوزوسیونەکا پارتایەتی بناڤ رێکخستی پاش گرێدانا رێکەفتنا ستراتیژی بەرچاڤ بو کاریگەریا وێ زێدەتر بوویە ژ قوناغا یەکەمین لێ ژ بەر گیانێ پێڤاژوویێ و کاریگەریێن ھەرێمی و پێشڤەچونا میدیا و سوشیال میدیایێ ب شێوازێن خوەڤە گولەیێن ژ بو بێ دەنگکرنێ دھاتن بکارئینان ھنەکێ چریک بون ،لەوما بو بێ باندورکرنا تەڤگەرو پارت و کەسێن یاخی سەرەرای کو ئەڤ قوناغە بێ کوشتن و گرتن و زیندان کرن دەرباز نەبوویە، د نھـادا دەست بریە کارتا (دادگەھان) کو ب ئاوایەکێ بەرفرەھـ سیستەمێ دادوەریێ بکەنە بەرتەک و مەرتال دینەمویا گوھرینێ بەروڤاژی بزڤرینن کەیس و تاوان و سیناریویێن بێ بنەما بدەنە پال کاراکتەرو یاخیان رایا گشتی پێ قوزلقورت و ژەھراوی بکەن دادگەھـان و سیستەمێ دادوەریێ ژ وەزیفە و پرنسیپ وئارگومەنتێ بنگەھین دەربازی ھەمان وەزیفەیا لق و مەلبەندان ببەن،  ب تومەتێن کەنیوک(کرێگرتی -سیخور -دەستێ دەرەکی-ئەزمان درێژ-مەترسی ل سەر ئەولەھی یا نەتەوی) دھێنە بن چاڤ کرن بو دەمەکێ درێژ ب بریارا دادوەران ل داویێ ژ بەر نەبونا ھیچ بەلگەیەکێ یاسایی ژ بو ساخکرنا تومەتێ بکەفالەت تێن ئازادکرن بێ کو بریارا کەفتنا تومەتێ بدەن ئەو ژی مەرەم ددیارن !!! (ئەیاز کەرەم)ئێک ژ گرتیێن بەھدینانە کو ٢١ کەیس ل دادگەھێ ھەنە بتنێ ل سەر ئێک ژوان کەیسان ژی تا نھا نەھاتی یە دادگەھـ کرن گەلو گەر ئەڤ شانوگەریێن ئەرستو فانیس نەبن ئەڤ چی یە.؟ د بەرامبەردا پێشی چەند سالان گەنج ل سەر جادەیا بلەزا دھوکێ ل سەر دەستێ ئێک ژ کاربدەستێن پارتی ھات خینەلوک کرن گەلو دادپەروەریێ جھێ خوە گرت رولێ نێچیرڤان بارزانی چ بوویە ژ بو نە.

ژ بو نەھێلانا گومانان ل سەر نرخێن سەروەریا دادگەھێ و یاسایێ .؟  ئەڤ رەوشا شەپرزەیا دادگەھێ دەرئەنجامێن وێرانکەر ھەنە ژیان ل باشورێ کوردستانێ بەر ب مودێلا فاشلا عێراقا سەدام حوسەین و ئیتالیا  پشتی یەکێتیێ دەرباز کرییە کو ددەمێن ٢٠سالان دا ١٤ملیون ئیتالی دەربەدەر و مشەختکرن، گەلێ باشور راستی ھەمان پێڤاژویێ بویە ئێدی پێلێن دەریا ئیجە مەترسیا وێ کێمترە ژ ژوورێن تارییێن پارتی و یەکێتی، سەرەرای مشەختبونێ ئێدی گەل و دەست ھەلات تەمام بونە دوو لەشێن ژێک جودا بێ باوەری و نەبونا ئینتیمائێ و وەلائا گەلی ژ بو ئاخ وسەروەرییا دەست ھەلاتێ ڤالاھییێن بەرفرەھن ئێدی گرنگە ئەڤ ڤالاھیە ب مەترسیێن جدی بھێن ڤەخواندن، (دێ بوکێ خوە دەیە کوشتن رینە خار دێ ل کیستێ خوە چی)ل شەرێ  داعش ئەڤ گوتنا گەلەری زێدە بەر گوھـ دکەفت ،ژ دیاردەیێن پر خەتەرناکن مەترسییا ڤەرێژا وێ ژ مەترسییا داعش و تورکیا یا ئەردوگان ل سەر پاشەروژا باشورێ کوردستانێ کێمتر نینە، بێ منەتی د چارەکرنا کریزا پێڤاژوویێ شاشیەکە ب قاسی (خیانەتێ)، چارە د بنەجھـکرنا سەروەرییا یاسایێ دایە کو چاڤکانی یا دادپەوەرییا دادگەھێ یە، پراکتیزەکرنا یاسایێ  پێتڤی ب ھەبوونا(ھێزێ) یە ئەو ھێز ژی نێچیرڤان بارزانی یە تەڤ فاکتەرێن بابەتی و خویی د بەرھـەڤن و دەرگەھێن پان و بەرین ل پێشییاتە ل سەرپشتن فەرموو ببە (خیتیێ کوردان).