سەرنووچە:

جەژنا باتزمیێ

1/6/2019 10:03:08 AM
6647 جار خوێندراوەتەوە
ئەمین شەمۆ
+ -

جەژنا باتزمیێ ئێکە ژجەژنێ پیرۆزێن ئێزدیان کەڤناتیا وێ دزڤرت بەری ھەزارەھا سالان ژ سەردەمێن ھەری کەڤندە ئێزدیان رێ و رەسم و رەسەنایەتیا ڤێ جەژنێ پاراستیە ھەتا رۆژا ئیرۆ ، ئەڤ جەژن یە تایبەتە ب ئێلا (عەشیرەت)چێلکا (پیر ـ مرید) ئانکو ئەڤ ئێلا رێ و رەسمێن ڤێ جەژنێ دگێرت و فەرزە ھەر مالەکە جودابت ژڤێ ئێلێ ڤێ جەژنێ ھەرسال بکەت .

ئەڤ جەژنە دکەڤیتە ئێکشەمبیا دوماھیێ ژمەھا کانوونا ئێکێ ھەتا ب ئێک شەمبیا ئێکێ ژمەھا کانوونا دووێ ھەژی گۆتنێ یە ھەرسال ئەڤ چەژن نە ل وەختەکی دھێتە گێران بەلکو کێم و زێدەھی ھەنە رۆژەک ـ دوو رۆژ  ، باتزمی ئانکو جەژنا تاووسی مەلەک یان جەژنا پیرێ ئالی ، رێ و رەسمێن ڤێ جەژنێ ھەفت رۆژن ھەر رۆژەک ژبۆی ملیاکەتەکی خودێیە ، ئێک شەمبوویا ئێکێ دبێژنێ جل شۆ ئانکو ھەر مالەکە ڤێ جەژنێ بگێرت پێتڤیە ھەموو ئەندامێن وێ سەرێ خۆ بشۆن و لەشێ خۆ پاقژکەن و ھەر مالەک پێتڤیە بەرھەڤیێن جەژنێ بکەت و رۆژێن دووشەمبی ـ سێشەمبی ـ چارشەمبی رۆژینە ئانکو سێ رۆژی ژبۆی پیرێ ئالی دھێنە گرتن وەکو خێر و فەرز ، ل رۆژا چارشەمبی دبێژنێ رۆژا پەز کوژتنێ ھەرمالەکە چێلکێ پێتڤە سەربرا خۆ سەرببرت وھەرمالەک ل گۆری تاقەتا خۆ ھندەک سەربرەکێ یان دوو یان پتر سەردبرن و ھندەک مال گۆلکان ژی دکەنە قوربان لێ پێتڤیە لسەر ھەر مالەکێ سەربەرەکە تایبەت بکەتە قوربان تنێ ژبۆی (پاریا) دیسان پێتڤیە ئەو ئەو سەربرێن دھێنە سەربرین یێن ھەر مالەکێ دساغ و ساغلەم بن ئانکو چ ئەندامێن لەشێ وان دکێم نەبن وەکو لنگ ـ چاڤ ـ گۆھـ ـ قۆچ ـ گوھاندین (مەمک) وان ....ھتد قوربان ژی پتریا جاران  پەزە ـ بزن ـ گۆلک .

(پاری) چنە :- ھەفت پارچێن گۆشت و ھەستینە ژوێ سەربرا تایبەت ب پاریانڤە دھێنە ژێڤەکرن دڤێت ئەو پاری ب زانین بھێنە ژێڤەکرن و ژێک جوداکرن ھەر ھەفت پاری ژی ئەڤەنە (ھەفت مۆفک ژپشتا سەربرێ ـ ستۆھـ ـ سینگ ـ ھەفت پارسۆ ژلایێ راستێ یێ سەربرێ ـ پیل ئانکو لنگێ پێشیێ یێ لایێ راستێ سەربرێ پیل دبتە سێ پاری ھەر مۆفکەکە پیل پاریەکە) بڤێ چەندێ دبنە ھەفت پاری و ھەر پاریەک ژبۆی ملیاکەتەکیە .

پشتی ل رۆژا چارشەمبی قوربان دھێنە سەربرین سێلا سەوکان دھێتە دانان لسەر ئاگرێ دارا و کابانیا مالێ دەست ب دورستکرنا سەوکان دکەت و یە ڤەرە پشتی سەربڕ دھێنە سەربرین ھەموو ئەندامێن مالێ رۆژیا خۆ بشکینن وەکو رێزگرتنەک بۆ پیرۆزیا جەژنێ و ھاتنا مێھڤانا .

(سەوک) چینە :- نانەکی تایبەتە دھێتە دورستکرن و ھەڤیرێ ڤی نانی بدەستێ کابانیا مالێ و بھەڤیرتڕشێ جەژنێ دھێتە ستریان و پشتی ئەڤ ھەڤیر تڕش دبت دھێتە پاتن لسەر سێلا دارا و بئاگرێ دارا سەروک ژێ دھێنە دورستکرن و ئەو سەوک دھێنە نەقشاندن ب دارکەکی دبێژنێ دارکێ سەوکان رونێ پەز یان دۆھنێ پەز لسەر وان سەروکان دھێتە رژتن ودھێنە نەقشاندن برەنگێ رۆژێ ئانکو تیشکێن رۆژێ لسەر دھێنە نەقشاندن وەکو پیرۆزیەک بۆ رۆژێ و خودانێ وێ شێشمس دبێژنە ڤی نانێ تایبەت (سەوکێن باتزمیێ) یان (سەوکێن پیرێ ئالی ).

ھەر ژ رۆژا چارشەمبی ئانکو رۆژا پەز کوژتنێ ھەتا رۆژا ھەفتێ ژجەژنێ خەلکێ گوند و دۆست و ھەڤال و برادەر قەستا وان مالێن ئێلا چێلکا دکەن ئەوێن ڤێ جەژنێ دگێرن و ھندەک جۆرێن خوارنا یێن تایبەت لبەر مێھڤانا دھێنە دانان وەکو سەوک ـ گۆشت ـ سمات ، سەوک و گۆشت ھەرژ رۆژا چارێ دھێنە دورستکرن ھەتا رۆژا دوماھیێ ژجەژنێ ، ل ھێڤارا چارشەمبی لسەر پێنچ شەمبوویێ شەڤ بەراتەک ھەیە دبێژنێ شەڤ بەراتا خەورە وئەڤ شەڤ بەراتە تنێ ل مالێن ئێلا بوزێرا دھێتەگرتن و خەورە دھێتە دورستکرن ل رۆژا پشتی پەز کوژتنێ ئانکو رۆژا پێنجشەمبی خوارنەک دھێتە دورستکرن دبێژنێ سمات .

(سمات) - (ترشک)چیە :ـ خوارنەکە تایبەتە یە پێکھاتیە ژ دانێ ئانکو گەنمێ قەشارتی ـ نۆکا ـ پارچێن گۆشت ـ ترشا ھەبرمان ئانکو دەندکێن ھنارا یێن ھشک کری وئەڤ سمات ب دەستێ کابانیا مالێ و لسەر ئاگرێ داران دھێتە دورستکرن و کەلاندن ولڤێ رۆژا دە ئەڤ سمات دگەل سەوکان لسەر دەرو جیناران و گوندیا دھێتە بەلاڤکرن و چ مێھڤات ھاتە جەژنێ ئەڤ خوارنە لبەر دھێتە دانان .

ھەموو ھێڤاریا چرا و فەتیل دھێنە فێخستن و خەورە دھێتە دانان و ئەڤ خەورە یێ داناییە ھەتا رۆژا دوماھیێ ژجەژنێ و ھەر کەسەکێ بچیتە چەژنێ دڤێت لڤی خەورەی زیارەتی بت و ھەر کەسەکێ مرازەک ل دلێ ویدە ھەبت وێ مرازێ دکەت لبەر خەورەی و ھندەک مێوێژ دگەل دەزۆک (دەزیک) دگەل خەورەی دھێنە دانان .

(خەورە) چییە :- پارچە نانەکێ ستورە دھێتە دورستکرن ژ ئار ـ ھێکێ مریشکێ مالان ـ کونجی ژلایێ ئێلا بۆزێراڤە ئەڤ ھەڤیرە دھێتە ستریان ل ھێڤارا شەڤ بەراتا خەورە ھەتا دەستێن وی کەسی دقەرمن و ھەڤیر باش دھێتە ستریان و ئەو کەسێ ڤی خەورەی دورست دکەت دڤێت یێ پاک وتەمیزبت ھەرکەسەکێ سالەکێ چوو خلمەتا خەورە دڤێت سێ سالا بچت و دەما سێ سالا چوو دڤێت بکەتە ھەفت سال بڤی رەنگی ھەر مالەکە چێلکا دڤێت خێرا خۆ ببەتە مالەکە بوزێرا و پارچە خەورێ خۆ بینت کو ژلایێ وانڤە ھاتیە پارچەکرن و دبێژنە ڤی خەورەی (خەورێ پیرێ ئالی).

ل ھێڤارا پێنجشەمبی لسەر ئینیێ شەڤ بەراتەکە دی لھەموو مالێن جەژنا باتزمیێ دگێرن دھێتە گرتن ھەر کەسەکی چاڤێ وی ل خێرێ و گرتنا شەڤ بەراتێ بت دکارت بگرت نەبتنێ ئێلا چێلکا بەلکو ھەر ئێزدیەک ـ جینارەک ـ گوندیەک ـ ھەڤالەک دکارت وێ شەڤ بەراتێ بگرت لڤێ ھێڤارێ چرا و فەتیل ھەتا سبەھی دھێنە فێخستن و ھەرکەسەکی بھێتە گرتنا شەڤ بەراتێ دڤێت یێ ھێمن بت و ل بەرێ سبەھێ خوارنەک دھێتە خوارن دبێژنێ (پاری).

بڤی ئاوایی جەژن یا بەردەوامە بھاتن و چوونا خەلکی و مێھڤانا ھەتا رۆژا ئێک شەمبوویێ ، لرۆژا ئینیێ گوندی گەلەک قەستا مالێن جەژنێ ناکەن ژبەرکو شەڤ بەرات گرتینە ، ل رۆژا  رۆژا ئێک شەمبوویێ خوارنەک دھێتە دورستکرن دبێژنێ سەرو پێ (سەرو پێچک) سەروپێچک ئەو سەروپیێ وان سەربرانە ل رۆژا شەمبوویێ دە دھێنە پاقژکرن و ھورکرن و دورستکرن و ل ھێڤاریا رۆژا ئێک شەمبوویێ لسەر ئاگرێ داران و لبەر دورستکرنا سەوکان رە دھێنە کەلاندن.