سەرنووچە:

ڕاپۆرتەک لسەر ب قاچاغبرنا نەفتا عێراقێ

فۆتۆ: 
2019-04-14

701 جار خوێندراوەتەوە

ڕووپەلا "خەلیج ئۆنلاین" نیشان خستیە سەر دۆسیەیا ب قاچاغبرنا نەفتا عێراقێ و هەبوونا دەستێ جیبجیکار د وێ ب قاچاغبرن و فرۆشتنێ ل دەرڤە دا، کو داهاتێ وێ نەفتا قاچاغ سالانە ب چار ملیار دۆلاران دهێتە تەخمینکرن.

ڕووپەلێ د ڕاپۆرتەکێ دا کو دوهی (١٣ێ نیسانا ٢٠١٩ێ) بەلاڤکریە، ئەو یەک نیشاندایە، "خزینەیا گشتیا عێراقێ کو بودجەیێ وێ ب ڕێژەیا ٩٠% پشتا خۆ ب داهاتێ نەفتێ گرێددەت، ژبەر ب قاچاغبرنێ ژ ئالیێ کەسێن جیبجیکارێن ناڤ حکومەت و حزبان دا ملیاران دۆلار دیارنامینن، نەفت ب ڕێکا بەلەم و تانکەران بۆ ولاتێن دەرڤە دهێتە شاندن".

دیارکریە ژی، عادل عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیرێ عێراقێ دۆسیەیا ب قاچاغبرنا نەفتێ ل هەمبەر حکومەتێ دانایە، کو بوویە ئەگەرا ب هەدەردانا داهاتی و کێمبوونا خزمەتگوزاریان، هەر ئەڤە ژی ب یەک ژ سەدەمێن سەرهەلدانا خۆنیشاندانێن جەماوەریێن هاڤینا دەربازبوویی دهێتە دانان.

هەر د ڕاپۆرتا خەلیج ئۆنلاین داهاتیە، "ژ دیارترین وان بەلگەیێن فەرمیێن کو بەحسا دۆسیەیا ب قاچاغبرنا نەفتێ دکەن، پێکدهێت ژ ڕاپۆرتا شەفافیەتێ کو ل سالا ٢٠٠٦ ژ ئالیێ نڤیسینگەها پشکنەریا گشتی یا وەزارەتا نەفتا عێراقێ ڤە هاتە بەلاڤکرن، ب ناڤ و نیشانێ ب قاچاغبرنا نەفتا خاڤ و بەرهەمێن وێ، پشتی کو دۆسیە بۆ ڕایا گشتی هاتنە بەلاڤکرن، تەمەنێ وان یێ کورت بوو ژبەر پەیدابوونا ئاگرکێ د وەزارەتا نەفتێ دا و ژناڤچوون، بێی کو هەیا نها چ ڕاپۆرتەک لسەر وی بابەتی هاتبیتە بەلاڤکرن".

لگۆری ڕاپۆرتێ، کو ب هەژمار بەحسا ب قاچاغبرنا نەفتی ل سالا ٢٠٠٥ێ و بانودوریا وێ دکەت ، بڕێ وی پارەیێ کو هاتیە دزین د وێ پرۆسەیێ دا ب چار ملیار دۆلاران هاتیە تەخمینکرن، ب قاچاغبرن ژی ل ئاڤێن باشوور یێن بەسرا بەر ب ئیماراتا عەرەبی و چەند دەولەتێن دی بوویە.

د پشکەکا دی یا ڕاپۆرتێ دا هاتیە، "پرۆسەیا ب قاچاغبرنا نەفتێ ب پشکداریا هندەک دەولەتێن جیران و ب چاڤدێری، بەشداریا بەرپرسێن حکومی، بەرپرسێن کەرتێ نەفتێ، ب هەبوونا هندەک دەستێن ئەولەهیێ و گومرکا عێراقی بڕێڤەدچیت".

ژ ئالیەکێ دیڤە چاڤکانینەکێ ئاگەهدار، کو نەخواست ناڤێ وی بهێتە ئاشکراکرن، تەکەزکر، "بۆ دەزگەهێ ئیستیخباراتیا ئەمریکا ئاشکرابوویە، کو ٥٦ ئالیێن عێراقی بەشدارن د وێ پرۆسەیا ب قاچاغبرنا نەفتێ دا و کۆژمێ داهاتی ژی سالانە ب چار ملیار دۆلاران هاتیە تەخمینکرن، هەروەسا ئالیێ ئەمریکی زانیاریێن هوور لسەر قەبارەیێ ب قاچاغبرنا نەفتێ و ئەو ئالیێن کو تێدا بەشدارن و تێدا مفادارن هەنە، بۆ حکومەتا حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرێ بەرێ و عادل عەبدولمەهدی سەرۆک وەزیرێ نها ئاشکراکریە".

ڕاپۆرتا خەلیج ئۆنلاین ئەو یەک ژی دیارکریە، "دەزگەهێ ئیستیخباراتیا عێراقێ گەهشتیە ژێدەرێن پڕانیا وێ نەفتا قاچاغبری، کو بەشا سەرەکی ل باشوور بۆ ئیمارات و بەشەک ژی ژ باکوور بۆ ئیران و تورکیا دهێتە شاندن و هەر بەرمیلەکا وێ نەفتا قاچاغ ژی ب ٣٦ دۆلاران دهێتە فرۆشتن".

هادی فەریجی، کو یەکە ژ ئەکادیمیێن باژارێ بەسرا، ڕاگەهاندیە، ل بەسرا هەڤڕکی د ناڤبەرا حزبێن سیاسی و ئالیێ جیبجیکار دا هەیە د کڤانێ بزاڤان بۆ دەستەبەرکرنا مەزنترین پشک د داهاتێ نەفتا کو ب قاچاغ دهێتە فرۆتن، هەر ژبەر وێ دەستکەفتا مادی یا زێدە جورە مافیایەک د وەزارەتا نەفت و گومرک و وان کەسان دا دروستکریە، کو کڕیاران بۆ نەفتا قاچاغ دبینن، هەروەسا هندەک عەشیرەت ژی ڕوولەکێ ب باندور دبینن د ناڤبەینکاریا وان ئالیان دا، ژبەر کو نەفت د بیرێن نەفتێ یێن دبن دەستهەلاتا وان دا دهێتە بەرهەمئینان.

د داوییا ڕاپۆرتێ دا ئەو یەک هاتیە، نەفتهەلگرێن قاچاغان، کو وێ نەفتێ ڤەدگوهێزن، چ نڤیسارەکا فەرمی نینە دەربارەی بارێن کو هەلدگرن، لگۆری یاسایا ناڤدەولەتی ژی نەفتا قاچاغ و نەیاسایی ڤەدگوهێزن، هەر بەنداڤەک ژی کو پێشوازیێ ژ وان نەفتهەلگران دکەت، ب بنپێکرنا یاسایێ دهێتە بناڤکرن و وەک جورەک ژ چەتاتیێ یە.

ئەڤە ژی دەمەکێ دایە، عێراق وەک ئەندامەک د ناڤ ڕێکخراوا ئۆپێکێ دا بۆ بودجەیێ سەرەکی پشتا خۆ ب داهاتێ نەفتێ ڤە گرێددەت، ژبەر وێ هەر دزیکرن و بهەدەردانەک د وی کەرتی دا، ب ئاوایەکێ نەرێنی کاریگەری لسەر داهات و خزمەتگوزاریان د وی ولاتی دا دبیت.

س.م